Ligging en landschap

Eiland in de zon

Aruba ligt in de Caribische Zee, door een smalle strook water gescheiden van het vasteland van Zuid-Amerika. Op heldere dagen is de Santa Ana op het Venezolaanse schiereiland Paraguaná te zien dat slechts dertig kilometer verderop ligt.

De zee tussen Aruba en Venezuela is nergens dieper dan tweehonderd meter terwijl ten noorden van het eiland de zeebodem snel afloopt naar een paar kilometer diepte.

Aruba is het kleinste en meest westelijke eiland van de Benedenwindse Eilanden, ook wel ABC-eilanden genoemd. Ten oosten van Aruba liggen Curaçao (70 km) en Bonaire (120 km). Zo’n 900 km noordelijker liggen de Bovenwindse Nederlands-Antilliaanse Eilanden: St.-Maarten (voor de helft Frans), Saba en St.-Eustatius.

De benaming Bovenwinds en Benedenwinds dateert nog uit de tijd van de transatlantische zeilvaart en heeft te maken met de ligging van de eilanden ten opzichte van de passaatwinden. Het langgerekte Aruba is niet groot: tussen het noordwestelijke puntje California Point en het zuidoostelijke Punto Basora is het eiland 32 km lang en nergens breder dan 10 km. Je bent dus nooit meer dan een paar kilometer van de kust verwijderd.

De landoppervlakte is 180 km2, dat is ongeveer even groot als het Noord-Hollandse eiland Texel.

Wildwestlandschap

Bezoekers maken meestal als eerste kennis met de windluwe west- en zuidwestkust van het eiland, waar lange zandstranden aan de kalme zee liggen. Ook alle hotels en de hoofdstad Oranjestad liggen aan de zuidwestkant. Een groot contrast met de hotelzone vormt de ruige noord- en oostkust, een desolaat gebied waar het bijna altijd hard waait en de branding met grote kracht op de rotsen slaat. Je vindt er boca’s (inhammen/baaien), duinen en kalkplateaus, grotendeels onbegroeid.

Daarachter ligt de eenzame cunucu, het ‘platteland’ met de zo typerende cactus- en vetplantenvegetatie, en met rotsformaties, door erosie tot vreemde vormen verweerd. Grote delen van de cunucu zijn verlaten maar op (voormalige) land- en tuinbouwgronden vind je de typische Arubaanse cunucu-?woningen in vrolijke kleuren, op door cactushagen omheinde terreinen.

De hoogste toppen van het eiland liggen in het noordoosten: de 189 meter hoge Jamanota en de bijna even hoge Arikok, beide gelegen in het Arikok Nationaal Park. De diepste delen van de valleien tussen de heuvels noemt men ‘rooien’, droge rivierbeddingen die uitkomen bij zee. De rooien verzamelen bij regenval veel water en zijn groener dan de omgeving. In vroegere tijden werd vooral langs deze rooien landbouw bedreven.

Vulkanische oorsprong

De Arubaanse bodem bestaat uit een kern van zeer oud stollingsgesteente, dat zich meer dan honderdmiljoen jaar geleden door onderzeese uitbarstingen gevormd heeft. In deze ‘Aruba Lavaformatie’ drongen in latere periodes andere stollingsgesteenten door, zoals kwarts en kwartsdioriet, een soort graniet.

De hardste variant van kwartsdioriet heet hooiberggiet, naar de prominente Hooiberg ten noordoosten van Oranjestad. Dit groenachtige gesteente is alleen op Aruba en op IJsland gevonden. In tijdperken dat het eiland gedeeltelijk onder water lag werd de vulkanische kern omgeven door jongere afzettingen van koraalkalksteen. Door opwaartse bewegingen van de aardkorst en veranderingen in het zeespiegelniveau kwamen de kalksteenterrassen boven water te liggen. Dit is goed te zien aan de oostkust.

In het noorden hebben de wind en de eindeloos beukende golven de kalklagen afgesleten en is de kust vrij steil, met ingesneden baaien en baaitjes. Waar de kalklaag is gebroken, bijvoorbeeld in de wanden van Boca Prins, zijn duidelijk fossielen van schelpen en koralen te zien waaruit de kalkplateaus gevormd werden. Aan de zuidkust is dit het geval bij Spaans Lagoen, de enige diepe inham aan die kant van het eiland.

De naam

Er zijn talloze speculaties over het ontstaan van de naam van Aruba. Waarschijnlijk is het van Indiase oorsprong, mogelijk afgeleid van het woord ‘ora-oubao’, dat ‘schelpeneiland’ betekent of van ‘oruba’, met de betekenis ‘welgelegen’. De eerste kaart waarop iets staat wat op Aruba lijkt dateert van 1562: Orua. Andere kaarten uit die periode gebruiken namen als Arouba, Uruba en Ouraba om het eiland aan te duiden.