Muziek, dans, toneel, film, beeldende kunst op Curaçao

Bulawaya dans op Curaçao (vijftiger jaren)
Bulawaya dans op Curaçao in de vijftiger jaren, ©Harry van der Made en uploaded door zijn zoon Dirk van der Made

Net als de taal en de keuken van Curaçao wordt ook het culturele erfgoed van het eiland bepaald door de invloeden uit Afrika, Europa, Noord- en Zuid-Amerika en de omringende eilanden in het Caribisch gebied. In de muziek betekent dit dat er een rijke mengeling van traditionele muziekstijlen uit die gebieden en de lokale stijlen is ontstaan. De Afrikaanse invloed is het beste hoorbaar in de tambú, die ontstaan is in de hechte slavengemeenschappen. Tijdens het zware werk op de velden werd met de trommel (ook bekend als tambú) en de hak (chapi) een soort ritmisch vraag-en antwoordspel gedaan.

Bij de tambú is ook een dansstijl ontwikkeld, een combinatie van onafhankelijk bewegende lichaamsdelen met uitvoerige draaibewegingen van de heupen. Heel suggestief, maar bepaald geen carte blanche voor lichamelijk contact. Wel aanleiding voor de katholieke kerk en de regering de tambú jarenlang te verbieden. Alleen aan het einde van het jaar mochten georganiseerde tambú-feesten gehouden worden, de rest van het jaar kon alleen op besloten bijeenkomsten gedanst worden.

Nog zo’n aanstekelijk muziek- en dansvermaak is de tumba, de populairste dans van het eiland. De tumba stamt uit de 19e eeuw. Hij is het bekendst door de officiële carnavalsoptocht van Curaçao in februari, voorafgegaan door het Tumba Festival voor kinderen eind januari. De huidige carnavals-tumba heeft zijn eigen ritme, met merengue-invloeden en andere AfroCaribische ritmes en zelfs jazzinvloeden. Het spreekt voor zich dat het Curaçaos carnaval een groot spektakel is waar niemand zijn ogen van af of het lichaam stil bij kan houden. Het is een groot feest met verkiezingen, wedstrijden en parades. Een bekende Curaçaose verschijning is Elia Isenia, een gewezen tumbakoningin die een radioprogramma op de lokale zender heeft.

De traditionele ritmes van het oogstfestival van Curaçao, de seú, hoor je tegenwoordig vooral nog op de jaarlijkse folkloristische parade die op tweede paasdag in Willemstad wordt gehouden.

De Europese invloeden in de muziek kwamen op gang toen de Nederlanders op het eiland kwamen. Melodieën en harmonieën werden eerst opgepikt door de elite en later door de lagere klasse, die er hun eigen Afrikaanse ritme aan toevoegden. Zo kreeg Curaçao de danza, de Curaçaose wals en de mazurka. Over de invloed van de Europese muziek op de Antilliaanse schreef Jan Brokken het boek ‘Waarom elf Antillianen knielden voor het hart van Chopin’ (2005), er zit een cd met werk van Antilliaanse componisten bij.

En werd het ‘ka’i òrgel’, een draaiorgeltje met een eerder ingesteld deuntje, een vertrouwd instrument in het muziekleven. In de bar Richinel in het plattelandsdorpje Willibrordus werd tot voor kort in het weekend door oudere Curaçaoënaars gedanst op de klanken van dit orgel. In de 20e eeuw werd de invloed van omringende landen groter en zo kwam men de merengue, calypso, reggae, salsa en mariachi naar het eiland.

Curaçao heeft geen grote professionele orkesten of ensembles, maar af en toe zijn er wel klassieke of jazzconcerten en festivals die met posters in de stad worden aangekondigd. Meestal vinden die concerten plaats in het Avila Beach Hotel, de Fortkerk of het World Trade Center. Verder heeft Curaçao een aantal populaire bands, zoals Doble R van Rignald Recordino (vandaar dubbele ‘r’) en ERA met vrolijke, swingende dansmuziek. Rignald Recordino heeft maar liefst 600 songs op zijn naam staan, hij is één van de belangrijkste componisten en muzikanten van het eiland. In zijn studio aan huis worden regelmatig muziekfeestjes georganiseerd. Zeer populair is de Antilliaanse zangeres Izaline Callister, die weliswaar in Nederland woont maar cd’s vol muziek in haar moedertaal het Papiaments heeft volgezongen. Haar nummer ‘Mi sopi’ was een grote hit op het eiland. In de klassieke wereld is een grote ster aan het firmament mezzosopraan Tania Kross, en verder zijn de Antilliaanse musici Randal Corsen en Eric Calmes bekend op Curaçao. De Antilliaanse rapartiesten van K-Liber zijn zowel op Curaçao als in Nederland razend populair. De Nederlandse zangeres met Curaçaose roots Giovanca is ook aan haar opmars bezig.

Traditioneler gaat het er aan toe bij Grupo Serenada en Grupo Isocco, een groep die etnische muziek met vergeten instrumenten speelt, zoals de benta. Andere bekende lokale artiesten zijn Rudy Plaate, ook wel ‘de zingende groenteboer’ genoemd, en de pianist Norman Moron. Naast optredens van Antilliaanse artiesten worden regelmatig bekende internationale artiesten ingevlogen om op het eiland op te treden. In 2010 was de eerste editie van North Sea Jazz op het eiland en dit festival groeide in 2011 uit tot een absolute hit met topartiesten.

Toneel is op Curaçao vooral een amateuraangelegenheid, er zijn geen professionele toneelgezelschappen. Het eiland had een schouwburg, maar die is niet meer in bedrijf. In 2003 is Teatro Luna Blou in de Havenstraat in Otrobanda erbij gekomen. Dit door theater- en filmmaker Norman de Palm opgerichte theater brengt toneel-, dans- en filmvoorstellingen in allerlei talen, zowel reizende voorstellingen als producties uit eigen huis. Ook zijn er speciaal op het onderwijs afgestemde programma’s, seminars, voordrachten van dichters en muzikanten, buurtactiviteiten, feesten en lezingen. Verder bezoeken toneelgezelschappen en nog vaker cabaretiers vanuit Nederland het eiland met enige regelmaat. Voorstellingen vinden plaats in het Cultureel Centrum Curaçao, maar ook steeds meer in cafés en restaurants. Onlangs trad de in Nederland wonende en Antilliaanse cabaretier Jandino Asporaat voor het eerst op op Curaçao.

Veel Antilliaanse acteurs vinden werk in gezelschappen en producties in Nederland. Dat geldt ook voor film- en televisieacteurs, want veel films worden er ook niet gemaakt op het eiland. De bekendste recente Curaçaose films zijn "Almacita de desolato" (1986) van Felix de Rooy, "Ava and Gabriël" (1990) van Norman de Palm en "Papa’s Song" (2000) van Sander Francken. In 2003 verscheen de Curaçaose jeugdfilm ‘Zulaika-kobra ta duru’ van regisseur Diederik van Rooijen, de eerste speelfilm van het eiland die volledig in het Papiaments is. Over de schrijvers Tip Marugg, Frank Martinus Arion en Boeli van Leeuwen maakte filmmaker Sherman de Jesus een documentaire: ‘De Indiaan baarde een neger’. Kamerlid John Leerdam maakte een documentaire over de opstand in Willemstad van 30 mei 1969. 

Sinds 1996 is er weer een florerende bioscoop, The Movies, met zes zalen en meer dan duizend stoelen. Dagelijks worden hier zeer recente films vertoond. Voor alternatieve films kan men terecht in Kurá Hulanda en het WTC, Mambo Beach heeft een filmavond op het strand. In het Riffort in Otrobanda bij hotel Renaissance is tegenwoordig ook een grote bioscoop gevestigd.

In diverse expositieruimtes in Willemstad worden regelmatig tentoonstellingen van lokale en regionale schilders, beeldhouwers en andere kunstenaars gehouden. De bekendste kunstenaar die het eiland ooit heeft voortgebracht is Hipólito Ocalia. Ocalia schilderde het kleurrijke, levendige en zonnige Curaçao en verkocht honderden schilderijen aan toeristen en andere Curaçao-liefhebbers. De meeste werken zijn dan ook niet meer op het eiland te vinden, maar in Nederland. Ondanks zijn wereldwijde bekendheid heeft hij zelf zijn geboorteland Curaçao niet een keer verlaten.

De hedendaagse kunst van Curaçao is net als het werk van Ocalia vaak figuratief, soms naïef en meestal kleurrijk. Op dit moment is het werk van Nena Sanchez populair, in 1966 Miss Curaçao en nu kunstschilderes. Sinds een paar jaar verkoopt ze zelf haar schilderijen, kunstkaarten en affiches, in Landhuis Jan Kok en winkelcentrum Bloempot zijn haar galeries gevestigd. Andere namen van kunstenaars op het eiland zijn: de schilders Yubi Kirindongo, Jean Girigori, Fred Breebaart, beeldhouwster Hortence Brouwn, fotografe Ellen Spijkstra en vele anderen. De ateliers van Yubi Kirindongo en Hortence Brouwn zijn op afspraak te bezoeken, zie verder galeries.

Landhuis Bloemhof organiseert regelmatig exposities van kunstenaars, in Landhuis Habaai is Gallery di Alma Blou gevestigd waar werk van lokale hedendaagse kunstenaars te bezichtigen is. Ook in de gangen van het Floris Suite Hotel aan de Piscaderabaai is moderne kunst van Antilliaanse kunstenaars te zien. Op het gebied van handcraft biedt ook Curaçao Creations tegenover Museum Kurá Hulanda in de Klipstraat een uitgebreid assortiment. De galerie functioneert als vraagbaak voor toeristen en richt zich exclusief op authentieke Curaçaose producten. De in 1970 op Curaçao geboren kunstenaar David Bade heeft in 2004 een kunstinstituut opgericht, ArteSwa, waar hij leiding aan geeft.

North Sea Jazz Curaçao

In 2010 ging op Curaçao de eerste editie van North Sea Jazz Curaçao van start, een initiatief van de vermogende zakenman Gregory Elias en zijn Fundashon Bon Intenshon. Het was een groot succes en de tweede editie in 2011 leverde dan ook meteen grote namen uit de muziekwereld op: Stevie Wonder, Dionne Warwick, Branford Marasalis, Juan Luis Guerra, Chic, Earth, Wind and Fire, Sting en Rubén Blades. Het festival trok 10.000 bezoekers per avond, 40% kwam uit het buitenland, en dat betekende een serieuze impuls voor het culturele leven en het toerisme op het eiland. Alle hotelkamers en appartementen op het eiland waren bezet.

Maar behalve dat liet Curaçao ook zien dat het heel goed in staat is een festival van deze omvang te organiseren en te zorgen dat het allemaal soepel en vreedzaam verloopt. Bezoekers hadden een unieke ervaring: een openluchtconcert op een klein eiland met artiesten van wereldformaat.  Meer informatie: www.curacaonorthseajazz.com

Andere onderwerpen

  • De mensen van Curaçao

    Domino spelen, een gewone zondagmiddag
    Curaçao is een ware melting pot, op een klein oppervlak leven mensen uit alle windstreken met tientallen verschillende etnische en godsdienstige achtergronden...
  • De naam Curaçao

    Klein-Curacao
    Over het ontstaan van de naam Curaçao doen verschillende verhalen de ronde. Er wordt gezegd dat de naam is afgeleid van het Spaanse ‘corazon’ of het Portugese ‘...
  • Economie van Curaçao

    Kleurrijke handelswaar op de drijvende markt
    Het eiland heeft drie belangrijke bronnen van inkomsten: olie, toerisme en financiële dienstverlening. Van cruciaal belang hierin is de rol van de haven van...
  • Etiquette en omgangsvormen op Curaçao

    Nationaal Park Shete Boka aan de noordkust
    Op Curaçao is men minder direct dan in Nederland. Men tutoyeert minder snel en praat minder snel over intieme onderwerpen. Wel is men meestal heel voorkomend en...
  • Familie op Curaçao

    Het strand de grote Knip, Curacao
    De familie, vooral de moeder, was en is voor de Antilliaan heel belangrijk. Centraal punt in de familie was vroeger de kurá, het hofje, waaraan iedereen woonde....
  • Fauna van Curaçao

    Een gekko in het Christoffelpark
    Voor de dieren van Curaçao geldt eigenlijk hetzelfde als voor de planten: je moet er even naar zoeken. Het meest in het oog springen de roze flamingo’s die...
  • Flora van Curaçao

    Een hekje van kadushi's
    Op Curaçao is het warm en droog en dat is natuurlijk goed te zien aan het aantal planten- en boomsoorten op het eiland. Het zijn er zo’n vijfhonderd en dat is...
  • Het eiland Curaçao

    De handelskade in Willemstad
    Curaçao is het middelste en grootste eiland van de Benedenwindse Eilanden. Het heeft een oppervlakte van 444 km2, het is 61 kilometer lang en het smalste deel is...
  • Klimaat van Curaçao

    Wolken boven de eenzame vuurtoren van Klein Curacao
    Er wordt wel eens beweerd dat Curaçao geen weerbericht kent, maar dat is niet helemaal waar. Het eiland heeft inderdaad een constante hoge temperatuur (het...
  • Literatuur van Curaçao

    Curaçao, Cusenier, 1899
    Curaçao is een eiland waar de verhalen van jongs af aan mondeling worden doorverteld, een eiland met een sterke orale traditie dus. Veel van die verhalen zijn...
  • Onderwijs op Curaçao

    Uitstapje van school
    Het onderwijs wordt dus in het Nederlands gegeven, alhoewel Papiaments de voertaal is. Maar sinds 1986 wordt ook het Papiaments als aparte taal onderwezen. Al...
  • Politiek van Curaçao

    Kaart van Curacao
    Curaçao maakte tot voor kort deel uit van de Nederlandse Antillen, samen met het nabijgelegen Bonaire en de eilanden Sint-Maarten, Saba en Sint-Eustatius. Samen...
  • Religie op Curaçao

    Kerk van de heilige St.-Willibrordus, Curacao
    Zoals gezegd hebben de Spanjaarden er alles aan gedaan Curaçao tot het katholicisme te bekeren en dat is aardig gelukt, Curaçao is een van de weinige plaatsen...
  • Taal van Curaçao

    Gedenksteen van het 25-jarig Emancipatiefeest op Curaçao, 1888
    De moedertaal én voertaal op Curaçao, Bonaire en Aruba is het Papiaments (papiamentu), een creoolse taal waarin Europese en Afrikaanse invloeden zijn vermengd....
  • Volkslied van Curaçao

    Gebrandschilderde kaart van Nederlands West Indie in het Curacaos Museum
    Het volkslied van Curaçao is oorspronkelijk een coproductie van twee fraters: frater Candidus zorgde voor de muziek en frater Radulphus voor de tekst. Later werd...

Reactie toevoegen