Monreale

Uitzicht op Monreale
Uitzicht op Monreale, ©44penguins (Angela M. Arnold)

Monreale (25.000 inwoners), op 300 m hoogte, 8 km ten zuidwesten van Palermo, ligt boven de Conca d’Oro met uitzicht op Palermo. De schitterende kathedraal met twee massieve torens is het mooiste voorbeeld van Normandische architectuur van Sicilië; er zijn zowel noordelijke als Saraceense en Byzantijnse elementen in de bouw verwerkt. De cyclus mozaïeken op een gouden achtergrond en de gracieuze kloostergang behoren tot de mooiste Europese kunstuitingen. Monreales geschiedenis hangt samen met de troonsbestijging van Willem II.

De kathedraal Santa Maria la Nuova. Het is een grote basiliek met zuilen en drie schepen, in kruisvorm, 102 m lang, 40 m breed, 35 m hoog. Eén van de twee torens bleef onvoltooid. Tussen beide torens en ook aan de noordzijde zijn later portalen toegevoegd. Aan de oostzijde zijn drie apsiden, versierd met blinde bogen en decoraties van lichte tufsteen en zwarte lava, van een grote harmonie en één van de beste voorbeelden van Arabisch-Normandische architectuur. Het hoofdportaal in renaissancestijl wordt afgesloten door een bronzen deur, vervaardigd door Bonnano Pisano in 1186, met 42 panelen met Bijbelse voorstellingen. Vier reliëfs van fantastische dierfiguren symboliseren ‘s mensen dwaasheid. Een fraai renaissanceportaal op de noordflank, werk van Gian Domenico en Fazio Gagini (1547-69), wordt afgesloten door een wat kleinere bronzen deur van Barisano da Trani (1179), met 28 panelen, die heiligen en evangelisten voorstellen.

Interieur

Het schip is van de zijbeuken gescheiden door 2x9, vooral antieke, zuilen met Korinthische kapitelen, die Arabische spitsbogen ondersteunen. Het middenschip heeft een rijkbeschilderd plafond; de marmeren vloer is uit de oudste bouwperiode en vertoont Arabische motieven. Vóór de pilaren in de centrale ruimte, onder de mozaïeken, die Willem II afbeelden, staan de tronen van de koning (l) en van de bisschop (r). In de rechter zijbeuk van het Sanctuarium staan de tomben van de Normandische koningen: van Willem I (†1166), Willem II (†1189) en in de linkerbeuk die van Willem I’s vrouw Margaretha en zijn zonen Roger, hertog van Apulië en Hendrik, prins van Capua. Tegen de linkerwand staat de urn met het hart van de Franse koning Lodewijk IX de Heilige, die in 1270 stierf tijdens zijn kruistocht. Links van het Sanctuarium bevindt zich de Cappella del Crocifisso (17e eeuw) en daarachter de kerkschat. Aan de zuidzijde is de Cappella San Benedetto (16e eeuw) met reliëfs van G.Marino (1728) en een reliëf op het altaar van de heilige door I.Marabitti (1776). Aan het einde van de zuidwand is de toegang tot de trappen naar het dak van de kathedraal (180 treden), vanwaar men een mooi gezicht heeft op kloostergang en stad.

De mozaïeken

De Byzantijnse cultuur is sterk aanwezig in de prachtige mozaïeken, die de wanden van het hele kerkgebouw bedekken. Wat artiesten uit Constantinopel, samen met plaatselijke kunstenaars wisten te creëren in de korte tijd tussen 1179 en 1182 is ongeëvenaard. De Bijbelse figuren zijn levendig uitgebeeld op een mystiek-gouden achtergrond. In het middenschip zijn voorstellingen uit het Oude Testament, de zijbeuken vertonen de wonderen van Jezus. Het transept is gewijd aan het leven en lijden van Jezus, de Opstanding en de apostelen Petrus en Paulus. Aan de oostwand worden Paulus (l) en Petrus (r) afgebeeld; eerst hun martelaarschap en dan als tijdloze figuren op een troon. Het vervolg is op de boog aan de N-zijde: de drie koningen met aanbidding en de kindermoord te Bethlehem. Daaronder de doop van Jezus en het wonder van Kana, het vervolg van het Lijdensverhaal met de Kruisiging en de herrezen Christus. Op de drempel aan het einde van het koor is Willem II tweemaal afgebeeld op de pilaren van de kruising: eerst gekroond door Christus (l.boven de koningstroon) en eens als hij Maria een model van de kerk van Monreale aanbiedt (r. boven de bisschopstroon). De tekst is niet in het Grieks, zoals bij Willems grootvader Roger II in Palermo, maar in het latijn; een aanwijzing voor de verminderde invloed van Byzantium ten gunste van de latijnse kerk. In de apsis ziet men diverse heiligen; in het centrum is de gekroonde Maria gezeten tussen de aartsengelen Michael en Gabriël en de apostelen Petrus en Paulus. De climax vormt de monumentale Christus Pantocrator, wiens majestueuze gezicht het hele interieur beheerst.

Kloostergang

De ingang is rechts van de kathedraal. De kloostergang meet 47x47 m; er zijn 26 bogen aan elk van de vier zijden, om een mooi begroeide binnenplaats. De bogen worden gesteund door in totaal 228 dubbele slanke zuilen met ook dubbele kapitelen. Veel van de zuilen zijn ingelegd met veelal goudkleurige steentjes, of van reliëf voorzien. In de zuidoosthoek staat een fontein tussen rijkbewerkte zuilen. De kapitelen vertonen motieven van planten, dieren, acrobaten, boogschutters, griffioenen en andere fabeldieren, zowel als Bijbelse scènes. Speciale aandacht verdient het 19e kapiteel aan de westzijde, die Willem II toont terwijl hij een model van de kerk aan Maria aanbiedt. Ook het kapiteel op 4 zuilen in de zuidoosthoek met een voorstelling van de thema’s Aankondiging, Visitatie en de Geboorte, met herders en drie koningen, is opmerkelijk. Kathedraal open: 8-18.30 u.

Schatkamer open: 9.30-11.45 en 15.30-17.45 u.

Kloostergang open: ma.-za. 9-18.30, zo. 9-13 u.

Geschiedenis

Willem II (1154-1189) werd na de dood van zijn vader Willem I in 1166 koning van Sicilië. Er waren spanningen tussen de paus en het koningshuis. De aartsbisschop van Palermo, de Engelsman Walter of the Mill/Gualtherius Offamilius verdedigde het pauselijke standpunt. Nu vond Willem II het nodig een tegenzet te doen. Hij stichtte een Benedictijner klooster en een koninklijke residentie op een hoog punt boven Palermo, de Mons Regalis of Koningsberg, vandaar de naam Monreale. Ook bepaalde Willem, dat hier de leden van de koninklijke familie moesten worden begraven. Tenslotte, in 1172, werd een begin gemaakt met de bouw van de basiliek van Monreale, als uitdaging aan de aartsbisschop van Palermo.

Andere bezienswaardigheden van Monreale

Aan het plein van de kathedraal staat ook het Stadhuis, gevestigd in een deel van het voormalige koninklijke paleis, met binnen beelden van A.Gagini (1526) en M.Stomer (17e eeuw). Langs de Via Umberto I staan de Chiesa del Monte met stucco van G.Serpotta, en de Collegiata uit 1585, van binnen rijk versierd met crucifix, majolicapaneel en stucco door Serpotta. In het Z stadsdeel staat de San Castrense, in 1624 op de funderingen van een kerk uit de 6e eeuw gebouwd, met versiering van Serpotta en A.Novelli. Van de Belvedere naast het klooster heeft men een mooi uitzicht op de vallei bij Monreale.

Omgeving

Op 10 km naar het W over een kronkelweg kan men het mooi gelegen dorp San Martino delle Scale bereiken, op 510 m, dat is genoemd naar de grote Benedictijnerabdij, die volgens traditie gesticht was door paus Gregorius de Grote omstreeks 600. Het klooster is vernieuwd in 1590 en nogmaals in de 18e eeuw. Vóór de kerk staat een fontein door Ignazio Marabitti (18e eeuw), in de kerk zijn een doopvont uit 1396, koorbanken uit 1591 en beelden en schilderijen uit de 16e-18e eeuw.