Cortona

De ligging tegen een steile helling is uniek; de stad (22.000 inwoners) is streng en rustig en sedert de renaissance nauwelijks veranderd. Steil oplopende nauwe straten leiden naar onregelmatig gevormde pleinen met paleizen en arcaden. De oude Etruskische omwalling is grotendeels vervangen door de middeleeuwse; enkele Etruskische delen zijn nog bewaard. Op het hoogste punt ligt de Fortezza.

De oudste bewoners, de Umbriërs, werden in de 7e eeuw v.C. overwonnen door de Etrusken. Cortona werd een van de belangrijkste leden van de Etruskische stedenbond. In de 4e eeuw v.C. werd de stad Romeins. In de middeleeuwen hadden de bisschoppen van Arezzo de macht, tot de stad ca. 1200 een vrije ‘comune’ werd. Dit duurde maar tot 1258, toen Arezzo haar veroverde met steun van Florence. In de 14e eeuw was Cortona een ‘signoria’ onder de familie Casali. In 1411 kocht Florence de stad. Een nieuwe bloeitijd kwam onder De’ Medici tussen 1440 en 1600 tot stand.

Cortona was de geboorteplaats van Luca Signorelli (1450-1523), beeldhouwer en schilder met groot dramatisch talent, een voorloper van Michelangelo. Hij overleed door de val van een steiger, terwijl hij een fresco schilderde in een villa bij Cortona. Ook de schilder-architect Pietro da Cortona (1596-1669) is hier geboren, een van de meesters uit de baroktijd. Hij versierde ook beroemde gebouwen in Rome en Florence (het Pittipaleis o.a.). Broeder Elias, discipel van Franciscus, die de basiliek van Assisi bouwde, is eveneens uit Cortona afkomstig.

Bezienswaardigheden

Van het Piazza Garibaldi heeft men een mooi vergezicht, tot het Lago Trasimeno. Van dit plein voert de oplopende Via Nazionale naar het centrum van de stad, de Piazza della Repubblica, waarop zes straten uitkomen. Aan dit plein ligt het imposante Palazzo Pretorio of Palazzo Casali, uit de 13e eeuw. De rechtergevel, vol wapenschilden, is gotisch, de voorgevel is uit begin 17e eeuw. Op de verdieping is het Museo dell’Accademia Etrusca gehuisvest (open: 10-13 en 16-19 uur, ma. gesloten). Topstuk is de Etruskische bronzen olielamp, versierd met sirenen en saters, uit de 5e eeuw v.C. Behalve Etruskische en Romeinse voorwerpen zijn er Egyptische, zoals een begrafenisboot uit de 12e dynastie. Verder is er belangrijk werk van Pinturicchio, Bicci di Lorenzo, Luca Signorelli, Pietro da Cortona en Ghirlandaio. Een zaal is gewijd aan de uit Cortona afkomstige 20e-eeuwse schilder Gino Severini.

Van het plein verder naar boven komt men spoedig op het Piazza del Duomo, tegen de stadswallen gelegen. De Duomo is Romaans geweest, maar ten tijde van de renaissance geheel verbouwd. Tegenover de dom, in de voormalige Chiesa del Gesù, is het zeer belangrijke Museo Diocesano gevestigd. (Open: apr.-sept. 9.30-13 en 15.30-19, okt.-mrt 10-13 en 15-17 uur, ma. gesloten). De kerk zelf heeft een fijn gebeeldhouwd plafond uit 1536, fresco’s van Vasari, op het altaar een terracotta ‘Pietà’ van Benedetto da Maiano en bij de ingang een ‘Kruisiging’ van Pietro Lorenzetti.

In het museum zijn twee van de mooiste werken van Frà Angelico te zien: ‘Aankondiging’, waarbij handen en gezichten heel gevoelig zijn weergegeven; het hoofd van de engel, omgeven door een grote halo, wordt geaccentueerd door een achtergrond van rode gordijnen; het tweede is ‘Madonna met Heiligen’, waarbij de tedere gelaatsuitdrukking van Maria het meest opvallend is. Uit de school van Siena: een ‘Madonna’ van ¬Duccio, enkele werken van Pietro Lorenzetti, een triptiek van Sassetta, topstukken van Luca Signorelli en van de Bolognees Crespi. Onder de ‘Aankondiging’ van Frà Angelico staat een marmeren 15e-eeuwse doopvont, dat ooit in de dom van Florence stond. Op een Romeinse sarcofaag uit de 2e eeuw zijn levendige reliëfs van gevechtsscènes te zien. Zulk werk heeft menig renaissance-kunstenaar geïnspireerd (o.a. Donatello). Een groot aantal kerkelijke kostbaarheden completeert deze interessante verzameling. De San Francescokerk was gotisch, ontworpen door broeder Elias in 1245. Van het oorspronkelijke gebouw rest een sierlijke deur. De grootste kerkschat is een 10e-eeuwse ivoren Byzantijnse reliekhouder met een splinter van het kruis erin. In de kerk hangt een ‘Annunciatie’ van Pietro da Cortona. Broeder Elias en waarschijnlijk ook Luca Signorelli liggen in de kerk begraven. De San Niccoló is een schilderachtig gelegen kerkje, met werk van Signorelli.

Op het hoogste plein van Cortona, naast de Fortezza, ligt het Santuario di Santa Margherita, een gebouw uit de 19e eeuw, gewijd aan de plaatselijke heilige, Margherita da Cortona uit de 13e eeuw, wier lichaam gebalsemd is opgebaard in de kerk. De gotische graftombe uit 1362 is vervaardigd door Tino di Camaino. Het Fortezza Medicea uit de 16e eeuw verving de 13e-eeuwse burcht. Van hier heeft men een schitterend uitzicht op de stad en de wijde omtrek.

Langs een voetpad met kapelletjes, waarin zich mozaïeken bevinden van de hedendaagse kunstenaar Severini, dalen we weer af naar het Piazza Garibaldi.

De San Domenico is gotisch en stamt uit de 15e eeuw. Zij bevat oude schilderijen, o.a. van Signorelli, Lorenzo di Niccolo, Bartolomeo della Gatta en Frà Angelico.

Buiten de muren, onder de stad, ligt de Madonna del Calcinaio (kalkgroeve), omstreeks 1500 gebouwd in pure renaissancestijl door de Siënees Francesco di Giorgio Martini. Met een Latijns kruis als grondplan is het een sierlijk en harmonisch gebouw met een koepeldak. Op het altaar staat een 14e-eeuwse ‘Madonna delle Grazie’, waaraan wonderen worden toegeschreven. In de façade is een prachtig gebrandschilderd raam van Guillaume de Marcillat uit 1516.

Iets verder, richting Arezzo, ligt de Etruskische graftombe ‘Tanella di Pitagora’, vroeger ten onrechte beschouwd als het graf van Pythagoras.

Ten noorden van Cortona, voorbij de Porta Colonia, ligt de Santa Maria Nuova (16e eeuw) van Vasari, een renaissancegebouw met een Grieks kruis als grondplan en een koepeldak.

Evenementen

Op 14 en 15 augustus vindt de Sagra della Bistecca plaats, een groot eetfestijn, waarbij men biefstukken van Chianavee met de streekwijn verorbert. Ook wordt dan een grote markt gehouden van landbouwwerktuigen en producten uit de regio.

Omgeving van Cortona

Enkele km ten noordoosten richting Città di Castello, ligt het Convento delle Celle, door Franciscus in 1211 gesticht. Diens cel kan worden bezocht.

De Abbazia di Farnete, 11 km ten zuidwesten van Cortona, op weg naar Foiana, is uit de 9e-10e eeuw. Apsiden en crypte zijn nog uit die tijd. In de sacristie is een chaotische verzameling archeologische vondsten te zien. De enthousiaste abt-restaurateur-verzamelaar Don Sante Felici wil alles graag toelichten.