Lucca

De stad heeft 91.000 inwoners en is hoofdstad van de provincie Lucca.

Van de 16e- en 17e-eeuwse met bomen begroeide stadswallen, die nog geheel intact zijn, heeft men een prachtig gezicht op deze interessante en sfeervolle oude stad met haar vele torens en monumenten. In Nederland en België is Lucca ook bekend geworden door de televisie-talencursus Italiaans, waarvan de opnamen hier gemaakt zijn.

Lucca was een Ligurische nederzetting en kwam onder Etruskische invloed. Omstreeks 600 werd Lucca de hoofdstad van een Longobardisch hertogdom, daarna van een Frankisch markizaat. In 1115 werd het ten slotte een vrije republiek. De 12e en 13e eeuw waren de bloeitijd van Lucca, hoewel Pisa de stad een tijd onder haar heerschappij had. In 1369 kocht de stad haar onafhankelijkheid voor 100.000 florijnen, waardoor ze verschoond bleef van annexatie door Florence. Lucca bleef een vrije staat – uitgezonderd tijdens Napoleon van 1799-1813 – tot 1847, toen deze opgenomen werd in het groothertogdom Toscane en dat in 1860 in het koninkrijk Italië.

Beroemde ‘Lucchesi’ zijn: Gentucca, die de verbannen Dante gastvrij opnam, Francesco Burlamacchi, die in 1546 zijn leven gaf om een overval van Florence af te slaan en de componisten Luigi Boccherini en Giacomo Puccini. Het stratenpatroon is duidelijk Romeins, evenals het ovale Piazza Anfiteatro, op de plaats waar het Amfitheater stond. De welvaart van Lucca berustte op de handel, het bankwezen en de zijde-industrie. Haar kooplieden kwamen in heel Europa. Bekend was het bankiersgeslacht Guinigi, wiens huis en woontoren nog bestaan.

De dom San Martino uit de 6e eeuw en begin 13e eeuw in Pisaans-Romaanse stijl herbouwd, heeft een gotisch interieur. De Romaanse voorgevel van zwart-wit marmer heeft, op Pisaanse wijze, boven elkaar geplaatste galerijen met bewerkte zuilen en fantastische dierfiguren, ook op het fries. De slanke campanile is uit de 13e eeuw.

Het voorportaal heeft curieuze details: een labyrint, blaffende honden, Roland met zijn hoorn en een man die worstelt met een beer. Links op het timpaan een kruisafname van Nicola Pisano. In het midden vier episoden uit de legende van St.-Maarten en van de Werken van de Maanden.

Interieur. Boven de ingang staat een vrijstaand beeld van St.-Maarten (buiten is een kopie). Links een sierlijke renaissance-’tempietto’ van Civitali, waarin het befaamde kruisbeeld het ‘Volto Santo’ hangt. In het noord-transept de beroemde graftombe van Ilario del Corretto door Jacopo della Quercia (1408), die ook een apostelbeeld maakte, dat links van de preekstoel staat. In een kapel aan de noordwand een Madonna tussen Johannes de Doper en St.-Stephanus uit 1509 van Frà Bartolomeo. Het altaar is van Giambologna (1579). In de sacristie is een prachtig paneel van Domenico Ghirlandaio ‘Het Martelaarschap van St.-Clemens en St.-Sebastiaan’.

Het Volto Santo (Heilige Gelaat)

Dit kruisbeeld is een uniek 11e- of 12e-eeuws werk. Christus is afgebeeld met een aangrijpend-droevige blik. Hij draagt een met goud versierd gewaad. Gotische profetengestalten naar Byzantijns voorbeeld omringen het beeld, dat al door Dante is vermeld (Inferno).
De legende wil, dat de schriftgeleerde Nicodemus de gelaatstrekken van de gekruisigde Christus afbeeldde. De Italiaanse bisschop Gualfredo, als pelgrim in het Heilige Land, verwierf het beeld en voer ermee op een schip zonder zeil of bemanning naar zijn land terug. Het scheepje spoelde aan bij La Spezia. De bisschop van Lucca voerde het per ossewagen naar zijn stad. De faam verbreidde zich via kooplieden en pelgrims. In een uiterst merkwaardige processie, jaarlijks op 13 september, wordt het beeld ’s avonds door de verlichte stad gedragen.

De San Michele, een 12e-eeuwse kerk, is een spectaculair voorbeeld van Pisaans-Lucchese bouwkunst. Bovenop de façade staat een beeld van de aartsengel Michael. Helaas is men in de 19e eeuw wat te enthousiast bezig geweest met restaureren: er is een aantal beelden toegevoegd van Napoleon, Garibaldi, Cavour e.a. Op de hoek rechts staat een sierlijke Madonna van Civitali. In het noordtransept bevindt zich een helder gekleurd tableau van Filippo Lippi, in het zuidtransept een houten paneel uit de 12e eeuw. De ranke campanile is 12e-eeuws.

Tegenover de kerk aan de Piazza San Michele ligt het Palazzo Pretorio, een renaissancegebouw met grote loggia.

De San Frediano. Deze Romaanse kerk is gewijd aan de Ierse heilige Fredianus, die in de 8e eeuw met de bouw was begonnen en die onder het altaar begraven ligt. Het tegenwoordige gebouw stamt uit de 12e eeuw. Boven aan de voorgevel bevindt zich een Italo-Byzantijns mozaïek van Berlinghieri.

Het sobere interieur heeft fresco’s boven de ingang. Rechts staat een fijn bewerkte doopvont (ca. 1150) met verhalen van Mozes. De Capella Trenta aan de noordwand bevat een altaarstuk en twee graftombes van Jacopo della Quercia. Bij de oude doopvont zijn twee terracotta’s van Andrea della Robbia. De campanile, met naar boven oplopend aantal bogen, is bijzonder fraai. In het Dommuseum, Piazza degli Antelminelli 5, bevindt zich het kostbare Pisaner Kruis uit 1429, in de vorm van een boom, met goud en zilver bewerkt.

In het Palazzo Mansi, Via Galli Tassi, bevindt zich een pinacotheek met Italiaanse en Nederlandse oude meesters. Het vroegere woongedeelte van de Mansi’s is bijzonder weelderig ingericht. Open: di.-zo, ’s zomers 10-13 en 15-19 uur, ’s winters 10-13 en 15-17 uur. (Zie: Villa’s en tuinen)

Museo Nazionale di Villa Guinigi, Via della Quarquonia. Dit stedelijke museum bevat middeleeuwse kunst, Etruskische vondsten, Romeinse beelden en terracotta’s van della Robbia. Voorts herinneringen aan de componisten Boccherini en Puccini. Er zijn prachtige stukken van Frà Bartolomeo en Batoni.

Open 9-19, zo. 9-14 uur, ma. gesloten.

De naastgelegen Torre Guinigi kan beklommen worden en biedt een prachtig uitzicht over de oude stad. Op het dak groeien eiken.

Casa Museo Puccini, Via di Poggio

In dit 14e-eeuwse huis werd in 1858 Giacomo Puccini geboren. Er is een klein museum ingericht van brieven en voorwerpen van de musicus, o.a. zijn piano.

Palazzo Pfanner

Dit vroeger Palazzo Controni genaamde gebouw is van 1667. Het heeft een fraai interieur en herbergt een kostuummuseum (van 1700 af). Vooral de rijke zijden kleding uit de 18e eeuw is interessant. (Ma. gesloten.)

Achter het gebouw ligt een 18e-eeuwse tuin met vijvers en beelden van goden. (Zie: Villa’s en tuinen)

Een wandeling door Oud-Lucca is een belevenis; de straten en pleinen zijn vol sfeer en men ziet tal van prachtige kerken, paleizen en oude winkels. Een mooie route:

Piazza San Michele – Via Roma – Via Fililungo – Piazza Anfiteatro – Piazza San Pietro – Via Guinigi, naar Casa Guinigi (let op nr. 20 met gotische gevel en adellijke toren ‘Torre Guinigi’), dan naar de Santa Maria Forisportam (buiten de oude muren) – Via Santa Croce – Piazza dei Servi en Piazza dei Bernardini (16e-eeuws paleis) terug naar Piazza San Michele.