Beira

 

Reizen naar Beira, Mozambique

Neem wat te drinken op een gezellig terras, verken de kleurrijke markten, geniet van de zee en eet garnalen in een van de restaurants. Beira is een opmerkelijk Mediterrane stad, waar aardige koloniale panden in de buurt staan van grijze, vervallen, flatgebouwen. De havenstad heeft mooie stranden en enkele aangename wijken, die gebouwd zijn in de tijd dat Beira een geliefde vakantiestad was. Het ontbreken van toeristen in het straatbeeld is een pluspunt en maakt Beira een stukje authentiek Mozambique.

Beira, de hoofdstad van de provincie Sofala, heeft circa 500.000 inwoners en is gebouwd op een stuk land dat wordt omringd door water. Ten westen van het centrum stroomt de Púnguè in de Indische Oceaan, die ten zuiden en oosten van de stad ligt. Het gebied bevindt zich onder zeeniveau, waardoor het drassig is en regelmatig overstroomt.

RENAMO is al sinds de oprichting in 1977 populair in Beira. De stad vormt daardoor een tegenpool van Maputo, dat ophanden is van FRELIMO.

Geschiedenis

In het moeras

In 1884 besloten de Portugezen een legerbasis te bouwen bij de monding van de rivier Púnguè. De invloedrijke Portugese ontdekkingsreiziger Paive de Andrada maakte al snel bekend dat hij de basis op korte termijn wilde omvormen tot een nederzetting die was voorzien van een geavanceerde haven. Zijn plan werd gesteund door de Britten, die de naburige gebieden bestuurden en een haven aan de Indische Oceaan wensten om hun handelswaar te verschepen.

De nederzetting bij de haven kreeg de naam Beira en werd gebouwd op moerassig land. Om de bodem te ontwateren, bouwden de Portugezen een kanalennetwerk dat zich zowel boven als onder de grond bevond en een waterbouwkundig hoogstandje was. Om de golfslag te breken, bouwden zij circa dertig golfbrekers voor de kust.

Zetel Companhia de Moçambique

In 1891 vestigde het management van ‘Companhia de Moçambique’ (één van de drie bedrijven waaraan Lissabon grote gebieden van haar gebied in Oost-Afrika leasete) zich in Beira, waardoor het inwoneraantal van de plaats sterk groeide en aan de straten veel deftige koloniale panden werden gebouwd. De Britten hadden echter zoveel zeggenschap over de compagnie, dat hun invloed op de dagelijkse gang van zaken in Beira snel toenam.

Toeristenstad

Nog voor het jaar 1900 vervoerden de eerste treinen van Trans Zambesia passagiers en handelswaar tussen de haven van Beira en zowel Rhodesië (tegenwoordig Zimbabwe) als Noord-Rhodesië (tegenwoordig Zambia).

Verval

Rond 1950 veranderde er veel voor Beira. Rhodesië besloot om de havens van Zuid-Afrika te gebruiken, in plaats van die van Beira. Hierdoor namen de havenactiviteiten drastisch af. Deze economische schade werd gecompenseerd door de enorme groei van de toeristische sector. Steeds meer chique hotels en uitgaansgelegenheden openden hun deuren voor de vele vermogende Rhodesiërs die hun vakanties in Beira wilden doorbrengen.

De oorlog (1975-1992) was een ramp voor Beira. Meer dan honderdduizend straatarme Mozambikanen ontvluchtten het platteland en vestigden zich in de (relatief veilige) stad, die totaal niet in staat was om zoveel mensen op te vangen. Al snel verslechterden de wegen en de huizen, braken de riolen en werden het Portugese afwateringssysteem en de golfbrekers vernield. De vluchtelingen met een beetje ‘geluk’ konden een plekje krijgen in de hotels, die al snel veranderden in getto’s. De meesten moesten echter genoegen nemen met een krot (geheel nieuwe krottenwijken ontstonden in de laaggelegen gebieden die regelmatig overstroomden) of een leven op straat.

Recente natuurrampen

Na de oorlog besloten de meeste vluchtelingen om in het overbevolkte Beira te blijven. De grote problemen waarmee de stad te kampen had, werden maar langzaam aangepakt. Tegen het einde van de jaren negentig van de vorige eeuw had maar 43 procent van de inwoners toegang tot leidingwater. 22 februari 2000 is een datum die diep staat gegrift in het geheugen van de Beiranen. Het was de dag dat cycloon ‘Eline’ niet ver van Beira aan land kwam. De cycloon richtte een ravage aan en liet enorme hoeveelheden regen vallen op het land dat reeds was overstroomd als gevolg van het overtrekken van cycloon ‘Connie’. Vier schepen in de haven van Beira zonken en meer dan honderd mensen overleefden de ramp niet.

Ook 2001 begon tragisch voor Beira. Dagenlange hoosbuien zorgden ervoor dat het waterpeil van de Púngúè steeg en grote delen van Beira onder water zette. De chaos in de stad was compleet. Verschillende gebouwen stortten in en meer dan duizend inwoners sloegen op de vlucht. Straatvuil stroomde overal in het gebied dat kort daarvoor was getroffen door een malaria- en cholerauitbraak. In januari 2006 werd de stad getroffen door een aardbeving van 7.5 op de schaal van Richter. De beving werd tot ver in de omgeving gevoeld, maar het mag een wonder heten dat er geen slachtoffers vielen en de materiële schade beperkt bleef.

Bezienswaardigheden in Beira, Mozambique

De bezienswaardigheden van Beira staan verspreid over de stad; het is dan ook moeilijk om u een wandelroute te geven. Het centrum bevindt zich in het zuidwestelijke deel van de stad. Veel wijken zijn gesitueerd aan de Indische Oceaan en worden door Av. das FPLM met elkaar verbonden.

U kunt uw verkenning van Beira het beste beginnen op Praça Município, het hart van de stad. Aan het plein staan fraaie koloniale panden, waarin verschillende cafés en theehuizen zijn gevestigd. Deze hebben schaduwrijke terrasjes onder de grote bomen. Op het midden van het plein staat een grote fontein die al geruime tijd niet meer werkt.

De fantastische markt van Beira is vlakbij dit plein gesitueerd (Av. Poder Popular). Hier worden allerlei soorten groenten, fruit en vis (onder andere goedkope garnalen, de ‘trots van Beira’) verkocht. Ook is er een selectie houtsnijwerk. Het is een goede plaats om wat te kopen of om foto’s te nemen. Ten noorden van Praça Município ligt het commerciële Praça do Metical. Een goed voorbeeld van koloniale architectuur is ‘Casa Infante de Sagres’, een prachtig gebouw waarin nu verschillende bedrijven zijn gevestigd. Het gebouw is te vinden bij de haven en het treinstation.

Als u op zoek bent naar vergane glorie, kunt u naar het treinstation (Praça dos Trabalhadores) gaan. Dit imponerende gebouw werd in 1966 gebouwd en was het vertrekpunt van de treinen naar Rhodesië en Noord-Rhodesië (Trans Zambesia Railway). Het is duidelijk dat reizigers hier de indruk moesten krijgen dat Beira een welvarende, georganiseerde stad was. Een nog beter voorbeeld is het Grande Hotel, dat in 1952 opende. Hier verbleven de rijke Portugezen en Rhodesiërs die in Beira zaken deden of hun vakanties doorbrachten. In 1963 sloot het hotel, naar eigen zeggen als gevolg van de instabiele politieke situatie maar andere bronnen melden dat het failliet was. Duizenden vluchtelingen betrokken het gebouw en veranderden het in een ruïne. Velen verblijven er nu nog. Het gebouw staat aan Av. Matéus S. Muthemba (ten zuiden van het oude centrum). Denk hier wel aan uw veiligheid!

De witte kathedraal van Beira (1915) werd gedeeltelijk gebouwd met de stenen uit Sofala (de Portugese vesting uit de zestiende eeuw) en staat aan Av. Cahora Bassa. Achter de kerk ligt Av. Eduardo Mondlane, Beira’s oudste en meest pittoreske straat. Op het trottoir staan grote jacaranda’s die prachtig zijn als ze in bloei staan. Enkele kilometers ten oosten van het centrum ligt de (relatief) welvarende wijk Makúti, die bekendstaat om zijn mooie stranden waarop grote palmbomen staan (pas op, de stroming is sterk). Hier is Clube Nautico da Beira gevestigd, een club met een zwembad, tennisbaan, restaurant (met goede visgerechten) en bar.

Ruim twee kilometer verderop ziet u de vuurtoren van Beira die in 1904 werd gebouwd. De toren is 28 meter hoog en heeft verschillende kleuren gehad. Vlakbij de vuurtoren ligt het scheepswrak ‘Makúti’. Dit schip werd in de buurt van Beira verwoest door een cycloon (1917). Bij de vissersboten kunt u verse garnalen kopen. Loop hier niet in de avond, het gebied is dan onveilig.

 

Bezienswaardigheid buiten Beira, Mozambique

Sofala

Sofala werd in het verre verleden gesticht door Arabieren en ontwikkelde zich in de vijftiende eeuw tot de meest voorname en welvarende havenstad aan de Oost-Afrikaanse kust. Goud, ivoor en kostbare mineralen werden hier verhandeld voor kruiden en lakens, terwijl er wel honderd grote schepen in de haven lagen!

In 1502 voer Vasco da Gama met zijn schepen langs Sofala en besloot de Púnguè (ten noorden van Sofala, bij Beira) op te varen om te kijken of er goud werd gevonden in het binnenland. Enige tijd later voer hij door naar Ilha de Moçambique. Na de Arabieren te hebben verjaagd, bouwden de Portugezen in Sofala hun eerste vesting (1505). De handel verplaatste zich echter naar Ilha de Moçambique, waardoor de vesting in verval raakte.

Bezienswaardigheden

Helaas is van Sofala’s glorierijke verleden tegenwoordig niets meer zichtbaar. De Portugese vesting bevindt zich onder de duinen en in de zee, enkele kilometers buiten het plaatsje zelf. U kunt in Sofala van het strand en de zee genieten. Sofala ligt circa 35 kilometer ten zuiden van Beira, maar is over de weg vrijwel onbereikbaar. U kunt proberen om in Beira een dhow met een schipper te huren.