Ilha de Moçambique (Mozambique-eiland)

Reizen naar Ilha de Moçambique

 

Achtergrond

Weinig bezienswaardigheden van wereldformaat liggen zo afgelegen als Ilha de Moçambique. Dit eiland, dat door middel van een ruim drie kilometer lange brug is verbonden met het vasteland, is synoniem van Portugese grandeur en Mozambikaans multiculturalisme. In vervallen staat, zoals past bij een afgedankt eiland. Weggemoffeld als hoofdstad van Portugees gebied in Oost-Afrika en niet gekwalificeerd als provinciehoofdstad.

Ilha de Moçambique werd in 1991 ingeschreven op Unesco's World Heritage List, dat schamel eerherstel betrof. Unesco roemde de architecturale eenheid van dit gefortifiseerde eiland: al 500 jaar worden hier dezelfde bouwmaterialen, bouwtechnieken en decoraties gebruikt.

Het eiland ligt haaks in Baía de Mossuril, een ondiep watergebied dat verdwijnt in de Indische Oceaan (Ilha de Moçambique's oostrand). 'Ilha' heeft een lengte van bijna drie kilometer en is ongekend dichtbevolkt. Straten, pleinen en kerken bevinden zich van de noordpunt tot de zuidpunt. Een getto-achtige microkosmos, waarin eilanders dagelijks overleven.

 

Uw bezoek

Ilha de Moçambique betreft een Europees eiland. Evenals een Arabisch en Indisch eiland. Echter, bovenal een Afrikaans eiland. U bevindt zich hier temidden van ongekende culturele, geschiedkundige en religieuze diversiteit. Kerken staan dus vlakbij moskeeën en hindutempels. Slenter door de nauwe straatjes met kleurrijke panden uit de 16e eeuw en bekijk unieke Macúti-woningen - fotogeniek 'Ilha' wordt ervaren.

Toeristische infrastructuur staat hier nog in de kinderschoenen, hoewel het aantal accommodaties is toegenomen en Unesco's grip op het eiland is verstevigd. Houd rekening met elektriciteitsuitval en wees terughoudend met het bezoeken van strandjes; verschillende zijn in gebruik als toilet.

  

Geschiedenis van Ilha de Moçambique

Stichting

In de 10e eeuw ontwikkelden Omanieten het (strategisch gelegen) koraaleiland in Baía de Mossuril tot havennederzetting. Deze werd vernoemd naar Musa Mbik (of Musa Al Big), een invloedrijke handelsman uit Oman. In 1498 kwam Vasco da Gama aan land in het befaamde handelsoord, dat contacten onderhield met de Arabische regio, Perzië en Madagaskar.

Ongekende welvaart

De Portugezen veroverden het eiland op de Omanieten in de 16e eeuw. Onder hun bestuur werd dit de hoofdstad van de Portugese nederzettingen aan de Oost-Afrikaanse kust. Zij bouwden een marinehaven en een nederzetting voorzien van woningen, kerk en grandioos fort. Slavenhandel tierde welig: inheemse Afrikanen werden naar de haven gebracht en op schepen naar Europa en het Caribisch gebied gebracht. Specerijenhandel en goudverkoop maakten van 'Ilha' een steenrijk eiland, waar Portugese schepen, onderweg naar India en Macau, graag aanlegden.

VOC-aanvallen, multiculturalisme

De Vereenigde Oostindische Compagnie volgde Ilha's ontwikkelingen op de voet. Het bedrijf plande een vervovering; hevige aanvallen vonden plaats in 1607 en 1608. De VOC bleek echter niet in staat de eilandvesting te veroveren.

In de 18e eeuw vestigden handelaren uit Goa, Macau en Afrikaanse gebieden zich op Ilha Ilha de Moçambique, dat de economie ten goede kwam. Hun komst leidde tot nieuwe gewoontes, levensstijlen, talen en religies op het eiland.

Naar irrelevantie 

Als gevolg van diamantkoorts in Orange Free State (1867), vondst van goud in Witwatersrand (1886) en ingebruikname van het Suezkanaal (1869, waardoor de vaart om Afrika's zuidpunt niet meer nodig was), besloten de Portugezen 'Ilha' te ontdoen van haar hoofdstedelijke functie. Zij gaven in 1898 de eer aan Lourenço Marques (Maputo) dat dichterbij Witwatersrand en Orange Free State (Zuid-Afrika) lag. Irrelevant Ilha de Moçambique werd voorgoed verlaten door haar handelslieden, raakte in verval en verarmde op alle terreinen.

 

Bezienswaardigheden (Ilha de Moçambique-Zuid)

Ilha de Moçambique bevindt zich op de plaats waar de afstand tussen Afrika en Madagaskar slechts 420 kilometer bedraagt. De brug over Baía de Mossuril geeft toegang tot het zuiden van het eiland. Direct rechts vindt u 'o cemintério', Ilha's karakteristieke begraafplaats. Hier bevinden zich Christelijke en Islamitische graven, stille getuigen van een multiculturele eilandsamenleving.

Via de oostelijke kuststraat komt u bij Igreja de Santo António, waarbij vissers hun kleurrijke netten uitleggen en repareren. Deze witte kerk dateert uit de tweede helft van de 16e eeuw en heeft een eenvoudig interieur.

Langs de haven loopt u Travessa de Santo António in. Direct aan uw rechterhand bevindt zich distrito de Macutí, bekender als Makuti Town. De kleurrijke woningen zijn bedekt met geplatte kokosnootstroken ('macutí'). Nog wordt deze constructie in tropische gebieden toegepast. In deze wijk vindt een avondmarkt plaats, waar gevangen vis wordt verkocht. Als u Av. 25 de Junho door 'Macutí' volgt, gaat u linksaf Travessa dos Fornos in. Aan het einde gaat u rechsaf en passeert u 'a mesquita', de (sunnitische) moskee die spierwit is.

Om de hoek bevindt zich de straat die leidt langs 'o hospital', dat ooit het grootste en beste van zuidelijk Afrika was. Aan het plein, dat tot Afrika's indrukwekkendste behoorde, vindt u de ziekenhuisingang en (aan weerszijden) 'prédios do governo'. In deze gebouwen was de koloniale overheid gevestigd; ambtenaren waren verzekerd van zicht op zee. Het gebied ten noorden van dit plein is hieronder beschreven.

 

Bezienswaardigheden (Ilha de Moçambique-Noord)

Door karakteristiek Av. dos Heriós komt u bij het plein met vervallen wandelpaden - dit wordt gedomineerd door een prieel. Als u rechtsaf gaat, kunt u via Mercado Central (centrale markt) en Rua dos Combatentes ('Strijdersweg', boulevard) naar het gebied dat bekendstaat als Stone Town (door de Portugezen in de 16e eeuw gesticht) lopen. Vlak vóór de vestigsmuren gaat u linksaf. Deze nauwe straat leidt langs Santa Casa da Misericórdia, locatie Ilha de Moçambique. Dit indrukwekkende, witte gebouw behoort toe aan Santa Casa da Misericórdia, een religieuze liefdadigheidsorganisatie uit Portugal (1498).

De sfeervolle straat eindigt bij het pleindeel van Av. dos Continuadores, waarop het standbeeld van Vasco da Gama staat. Ook vindt u hier fraaie straatverlichting en panoramisch zicht op de blauwe baai. Dit betreft Europa in een vergeten uithoek van Afrika. Rechts ziet u donkerrood 'Palácio e capela de São Paulo', Ilha's vlaggeschip. Dit gebouw dateert uit 1610 en deed dienst als gouverneursresidentie. Recent werd dit gerestaureerd en geopend als museum (dag. 08.00-12.00 uur en 14.00-17.00 uur). Hier vindt u onder andere meubels uit Goa, schilderijen en Chinees porselein.

Als u Av. dos Continuadores langs de baai volgt, komt u bij Fortaleza de São Sebastião, de oudste Portugese vesting (1558-1608) die volledig intact is ten zuiden van de Sahara. De ingang bevindt zich links (geopend dag. 08.00-17.00 uur), aan de baaizijde. De vesting heeft metershoge muren, waarop 400 kanonnen die zijn gericht naar de zee. Kaartjesverkoop ontbreekt, net zoals informatieborden.

Op Ilha's noordpunt, onder de vestingmuren, bevindt zich Capela de Nossa Senhora do Baluarte. Dit sierlijke kapelletje werd in 1522 gebouwd en is de oudste Europese constructie van het zuidelijk halfrond. Van het authentieke gebouw verdienen de houten balken van de dakconstructie uw aandacht. Uniek is het platte dak, dat (nog) dient voor regenwateropvang. Dit water wordt al bijna 500 jaar door middel van pijpen naar een centrale cisterne (onder de binnenplaats) getransporteerd. Hierdoor beschikten de inwoners tijdens langdurige aanvallen over drinkwater.

 

Uniciteit

Mozambique's enige 'World Heritage Site' (Unesco).

 

Faciliteiten

'Ilha' beschikt over een filiaal van Banco Millennius-BIM (Rua dos Combatentes 2). Neem voldoende cash mee om uw verblijf te bekostigen.

 

Bereikbaarheid

Lumbo, dat op het vasteland (tegenover 'Ilha') ligt, bevindt zich aan de verharde weg 105. Deze leidt naar de EN8 en is 46 kilometer lang. De EN8 leidt naar Nampula en is verhard (120-130 kilometer). 'Ilha' heeft geen luchthaven, die van Lumbo is buiten gebruik. U kunt vliegen van/naar Nampula.

Reacties

In 1994 was ik op Ilhs de Mozambiue als verkiezingswaarnemer en ik sliep in een oud koloniaal hotel aan het strand. Ik probeer dat weer te vinden, of wat er van geworden is, maar ik vind niets. Weet u er misschien iets van? Of het nog bestaat en zo als wat? en oude gegevens, foto's?? Dank, M. van Hengel

Beste mevrouw van Hengel. Er gaat op dit moment geen lichtje bij mij branden over een poussada op Ilha de Mozambique, maar ik ga het voor u navragen en kom hier snel op terug.

Accommodatie op Ilha de Mocambique is inderdaad wat lastig te vinden. Wellicht was uw accommodatie Casa das Ondas (algemeen populair) of het pand waarin nu Casa do Gabriel is gevestigd? Met vriendelijke groet, Jan Willem Hamel