Onafhankelijkheid

Onderhandelingen - 1974

De nieuwe regering, waarin Soares Minister van Overzeese Onderhandelingen werd, wilde van de Portugese overzeese provincies omvormen in onafhankelijke staten. Op 7 september 1974 kwam de Portugese Minister van Buitenlandse Zaken in Lusaka een staakt-het-vuren en Portugese terugtrekking overeen met Samora Machel (FRELIMO). FRELIMO beloofde een politieke organisatie te worden en een overgangsregering te vormen.

Onafhankelijk

Op 25 juni 1975 werd Portugees Oost-Afrika onafhankelijk als República Popular de Moçambique ('Volksrepubliek Mozambique'). Samora Machel werd benoemd tot president; dezelfde dag kreeg Lourenço Marques de nieuwe naam Maputo. Machel maakte bekend dat FRELIMO de enige toegestane politieke partij was en kondigde racismevrij beleid aan.

Gedwongen vertrek Portugese intelligentia

De exodus van Portugezen (200.000 direct na Mozambique's onafhankelijkheid) naar Republiek Zuid-Afrika, Rhodesië en Europees Portugal versnelde; zij vertrouwden Machel en zijn FRELIMO voor geen cent. Zij spraken over 'FRELIMO-terreur' en voorzagen Mozambique als satellietstaat van de Sovjet-Unie.

Hoogopgeleide Portugezen werden door FRELIMO gedwongen het land binnen 24 uur na de onafhankelijkheid te verlaten met maximaal twintig kilo bagage ('24/20-regeling'). Zij werden vergezeld door boeren en andere Portugezen, die hun bedrijven (en wat daarbij hoorde, zoals wegen en auto’s) en woningen in brand staken om te voorkomen dat deze in handen kwamen van FRELIMO's revolutionairen.

Als gevolg van de ‘24/20-regeling’ telde het land (twee keer zo groot als Europees Frankrijk) een week na de onafhankelijkheid 15 doktoren. Mozambique verkeerde in chaos.

Socialistisch en Lenin-Marxistisch beleid

Bezitloosheid

Na het massale vertrek van de Portugezen installeerde Samora Machel een revolutionaire regering. Privébezit en bezit in het algemeen werd verboden en strafbaar. Hierdoor werden Portugese bezittingen, banken, scholen en bedrijven staatseigendom. Zelfstandig uitvoeren van medische beroepen werd eveneens illegaal.

Sovjetmodel

In 1977 maakte FRELIMO bekend van Mozambique een staat te maken naar Sovjetmodel - in 1975 de nachtmerrie van elke Portugees in het gebied. Dit besluit had verstrekkende gevolgen voor de Mozambikaanse bevolking: polygamie werd illegaal, vrouwen werden gelijkgesteld aan mannen, vrouwen werden aangespoord om te werken en elke vorm van religie werd verboden. Dit waren revolutionaire en onbegrijpbare wetten voor de Mozambikaanse bevolking, die traditionalisme en conversatisme hoog in het vaandel had. Ook werden kolchozen (collectieve boerderijen) gesticht; landbouw werd een staatsaangelegenheid.

FRELIMO investeerde in onderwijs (massale alfabetisering), gezondheid en overheidsdiensten. Scandinavische landen assisteerden hierbij; deze stuurden leraren en medici voor 'hands on'-werk op het platteland.

Relaties met de communistische wereld

Nauwe betrekkingen

Diplomatieke banden met de Sovjet-Unie, Oost-Duitsland (DDR) en Cuba waren hecht; Samora Machel kon rekenen op (door Moskou, Oost-Berlijn en Havanna) goedgekeurde wapenleveranties. Ook werden (door middel van werk- en staatsbezoeken) nauwe en veelzijdige relaties gecreëerd met communistische staten Roemenië en China.

Rol Sovjet-Unie

De Sovjet-Unie steunde African National Congress (ANC) en Zimbabwe African National Union (ZANU) die omverwerping van blanke minderheidsregeringen (Republiek Zuid-Afrika en Rhodesië) als prioriteit hadden. Mozambique sloot zich bij dit beleid aan en gaf 'groen licht' voor bouw van ANC-/ZANU-trainingskampen op het terrein van de volksrepubliek. 

In 1976 werd de grens met Rhodesië gesloten (binnen het kader van internationale sancties).