Vrede

FRELIMO's beraad

Geweld en bloedvergieten werden voortgezet na Chissano's aantreden. Een groeiend aantal FRELIMO-leden was van mening dat Lenin-Marxistische wetgeving (1977) de samenleving ontwricht had. President Chissano behoorde ook tot deze groep. Hij bezocht Afrikaanse regeringsleiders om hen te overtuigen dat beëindiging van RENAMO-steun deuren opende voor vredesonderhandelingen.

Revolutiejaar 1989

In de eerste maanden van 1989 kwam de bevolking van Polen in opstand tegen het dictatoriale regime dat hen al decennia de mond snoerde. Een kettingreactie volgde: demonstaties in Hongarije, Oost-Duitsland, Bulgarije, Tsjechoslowakije en Roemenië waren aan de orde van de dag. Roemenië uitgezonderd, betrof dit de achtertuin van Moskou. Hierdoor verschoof secretaris-generaal Gorbatšov's aandacht. Mozambique en verspreiding van Lenin-Marxisme waren niet aan de orde, wapenleveranties aan Maputo werden gestaakt.

In september werd Frederik Willem de Klerk verkozen tot president van Zuid-Afrika. Hij begon het lange, moeizame en energieslurpende proces dat leidde tot afschaffing van Apartheid en vrijheid voor African National Congress. Hoewel Zuid-Afrika's steun aan RENAMO al eerder werd beperkt, werden de lijnen tussen beide door De Klerk 'doorgeknipt'.

Revolutiejaar 1989, FRELIMO's bezinning

De hierboven beschreven veranderingen leidden ertoe dat FRELIMO, nu zonder houvast, afstand deed van Lenin-Marxisme. Sinds RENAMO's stichting en destablisatie-start (1975) stond de teller op 100.000 doden en ruim één miljoen vluchtelingen.

Nieuwe grondwet

Vredesonderhandelingen, die de inzet waren van Mozambique's kerken, leidden in november 1990 tot een nieuwe grondwet, waarin werd bepaald dat Mozambique een democratische staat is. Ook organisatie van verkiezingen en een meerpartijenstelsen werden hierin opgenomen. De staatsnaam werd 'República de Moçambique'.

'Acordo General de Paz' (Rome)

In juli 1990 kwamen FRELIMO en RENAMO in Rome samen voor onderhandelingen. Hieraan namen Armando Guebuza (FRELIMO), Raul Domingos (RENAMO), kerkelijke vertegenwoordigers en een afgevaardigde van de Italiaanse regering deel. De gesprekken bleken moeizaam en uitputtend; op 4 oktober 1992 werd 'Acordo General de Paz' (bekender als het Algemene Vredesverdrag van Rome) ondertekend. Op 15 oktober 1992 werd de FRELIMO-RENAMO-oorlog oorlog beëindigd. Bloedvergieten en verlammende angst had vijftien jaar geduurd.

RENAMO werd een politieke organisatie en werd als zodanig erkend door FRELIMO.

United Nations Operation in Mozambique, Nederlandse bijdrage

De Verenigde Naties stuurden in augustus 1993 een internationale vredesmacht (UNOMOZ, ‘United Nations Operation in Mozambique’) om te voorkomen dat FRELIMO en RENAMO opnieuw naar wapens grepen. De zevenduizend UNOMOZ-soldaten moesten toezien op vertrek van buitenlandse troepen uit Mozambique, bieden van electorale steun, controleren van de wapenstilstand, bewaking van transportcorridors en bieden van technisch assistentie.

Binnen het kader van UNOMOZ stuurde Nederland 24 ontmijnspecialisten die zich inzetten voor de ontwikkeling van 'Mine Clearance and Training Centre' in de omgeving van Beira. Hier werden 570 Mozambikanen opgeleid tot ontmijners. Medio 1993 werden de activiteiten verplaatst naar Tete - tegen de zin van de Nederlanders omdat er geen veldhospitaal was. De laatste Nederlanders keerden in januari 1995 terug, in dezelfde maand eindigde het mandaat.

Ondanks vertragingen, moeilijkheden en dreigingen, zorgde UNOMOZ voor rust in Mozambique - rust waarnaar de (15 jaar lang door oorlog geteisterde) bevolking snakte.