Lamaïsme

De dalai lama
De dalai lama, ©Ronnie Rokebrand

In Tibet ontstond een geheel eigen vorm van het mahajana-boeddhisme. De primitieve religie der Tibetanen kenmerkte zich oorspronkelijk door geesten, demonen en goden die overal in de natuur woonden. Omdat de Tibetanen veelvuldig gebruikmaakten van de hen omringende natuur en omdat zij zich daarmee sterk verbonden voelden, probeerden zij door middel van offers de lucht tussen mensen en bovennatuurlijke wezens zuiver te houden. Magische rituelen speelden daarbij een belangrijke rol. Toen het boeddhisme in Tibet zijn intrede deed vermengde het zich met de bestaande godsdienstige praktijken. Aldus ontstond het Tibetaans boeddhisme ofwel het lamaïsme, waarin monniken een dominerende rol spelen.

Monniken en kloosters in het lamaïsme 

Deze monniken wonen meestentijds in kloostergemeenschappen. Deze kloosters hebben een dubbele functie. Allereerst zijn het centra van kennis en wetenschap, maar zij geven de monnik ook ruimte voor meditatieve afzondering van de hen omringende wereld. Vandaar dat men een klooster gompa noemt. Gompa betekent meditatieplaats. De monniken zorgen voor een goede verhouding met de goden, mede namens de gewone bevolking. Rondom de Bodhnath stoepa staan enkele van deze fraaie kloosters. Hier vindt u het centrum van het Tibetaanse culturele en religieuze leven in Nepal. Niet alle monniken zijn lama’s. Alleen de meest gestudeerde monniken komen in aanmerking voor de titel lama. Het woord lama komt overeen met het woord goeroe (Sanskriet) ofwel perfecte leraar. Veel abten van kloosters zijn geïncarneerde lama’s. Veelal werden zij als kind bij hun ouders vandaan gehaald, nadat men het kind herkende als de incarnatie van de vorige abt. Hoe u ook over dit verschijnsel denkt, praktisch is het wel. Op deze wijze is men in staat om een intelligent kind te kiezen, die, via de beste leermeesters, alle kennis van zijn voorgangers overgedragen krijgt. Dankzij dit systeem zijn (en waren) er in deze voornamelijk ongeletterde samenleving altijd goed opgeleide gidsen aanwezig. Het is de gezamenlijke taak van lama’s, monniken en kluizenaars om het bestaan, de wereld, het universum en de godsdienst te doorgronden. Alleen zij kunnen het ondoorgrondelijke bevatten. Verder wordt hun hulp ingeroepen bij ziekte (om de demon te verjagen), sterfte, huwelijk, meditatie en andere wereldlijke en religieuze zaken. De gelovigen nemen deel aan allerlei religieuze rituelen met als doel opgenomen te worden in een volgende wedergeboorte. Er zijn zes mogelijkheden: god, titaan, mens, dier, hongerige geest of in de hel. Zij worden gesymboliseerd in het levenswiel ofwel het wiel van de wereld. Om een zo goed mogelijke wedergeboorte te verkrijgen voert men allerlei rituelen uit zoals onder andere omschreven door de mahajana-beweging. Het Tibetaans boeddhisme heeft een dominerende invloed op het boeddhistische religieuze leven in Nepal.

De dalai lama

Het geestelijk en wereldlijk hoofd van de staat Tibet is de als incarnatie van de bodhisattva Chenresi (= Avalokitesvara) goddelijk vereerde dalai lama, die na de Chinese bezetting van Tibet, tezamen met duizenden volgelingen, naar India is gevlucht. De huidige dalai lama, Tenzin Gyatso geheten, valt op door zijn warme, liefdevolle en indrukwekkende persoonlijkheid. Volgens hem moet een boeddhist streven naar onafhankelijk-heid van lichamelijke en geestelijke verlangens ten eigen bate. Het ideaal van de ‘totale leegte’ ofwel verlichting is niets anders dan het vermogen om alle banden met het aardse om egoïstische redenen af te zweren. Dit is de essentie van het dagelijkse functioneren. Mededogen geeft innerlijke kracht en kan een doel aan ieders leven geven. Opvallend is dat de dalai lama met zijn gedrag en deze uitspraken zeer dicht staat bij wat Gautama Boeddha ofwel Sakyamuni lang geleden predikte.

Lamaïsme in Nepal

Het lamaïsme wordt in Nepal beleden door onder meer de sherpa’s en de ongeveer vijftienduizend Tibetaanse vluchtelingen. In het koninkrijkje Mustang is men aanhanger van de Sakya-pa sekte, een afgeleide godsdienst van het lamaïsme of Tibetaanse boeddhisme en herkenbaar aan de overal aanwezige kleuren geelwit, roodbruin en grijs. Opmerkelijk in het lamaïsme is de vermenging met de vroegere B’on-godsdienst, een religie die u in authentieke vorm nog in het Dolpo-gebied kunt vinden.

Gerelateerde onderwerpen

  • Godsdienst en kunst

    De Stoepa Swayambhunath
    Een geheel ander aspect van de in Nepal beleden godsdiensten is de grote invloed ervan op de kunst. Behalve de duizenden tempels ziet men overal mystieke...
  • Het boeddhisme

    De Dhyani Boeddha Amoghsiddhi. De opgestoken rechterhand is het teken voor Mudra, het symbool voor bescherming
    De historische boeddha Siddharta GautamaOmstreeks het jaar 560 voor Chr., in de zesde maand tijdens de volle maan, werd in het dorp Lumbini, in het zuiden van...
  • Het hindoeïsme

    Een haan wordt geofferd in Nepal aan de goden
    Het hindoeïsme komt voort uit het brahmanisme. Brahmanen zijn leden van de Indiase priesterkaste. Zij ontwikkelden in hun heilige geschriften een leer, die...
  • Het mahajana

    Lord Boeddha Nepal
    Enkele eeuwen na de dood van Boeddha ontstond er een beweging die de leer sterk vereenvoudigde waardoor deze meer op de gewone man werd afgestemd. Deze nieuwe...
  • Sadhoes

    Sadhoe in Pashupatinath
    De beschermheilige van Nepal is Pashupati, de god van de heersers en dieren. Geen wonder dat de voormalige koningen van Nepal al hun redevoeringen eindigden met...
  • Tempels

    Manakamanatempel in Manakaman in Nepal
    Tempels staan vaak op een binnenplaats. Een dergelijke tempel is omringd met godenbeelden, kleine heiligdommen en stoepa’s. Het centrale gebouw is voorzien van...