Portugal: Volksaard

Een bedelende jongen op de accordeon in Lissabon, Portugal
Een bedelende jongen op de accordeon in Lissabon, Portugal, ©Joaomorgado

Een Spaans gezegde luidt: Ontdoe een Spanjaard van al zijn deugden, en je hebt een Portugees. Zo’n aforisme zegt natuurlijk alles over de Spanjaarden zelf die zich altijd ver verheven hebben gevoeld boven hun kleine buurman. Zeker is dat het trage tempo van maatschappelijke en economische verandering in beide landen een gemeenschappelijke noemer heeft. Volgens de in Nederland wonende Portugese schrijver J. Rentes de Carvalho is dat allemaal te wijten aan de drie bekende Latijnse hartstochten: nietsdoen, eten en seks.

In hoeverre dit sombere beeld – althans in de ogen van de calvinistische noorderling – klopt is moeilijk te zeggen. Wie wat langer in het land rondreist, zal het opvallen dat de Portugees zeker de tijd neemt voor de goede dingen des levens, zelfs in tijden van crisis. Hij geniet van het moment en neigt ernaar het verleden te idealiseren – de gevaarlijke kant van de romantiek dus. 

Heimwee

Die heimwee naar vroeger vinden we terug in het onvertaalbare Portugese begrip ‘saudade’, waarvan de sentimentele fado, het Portugese levenslied, de vertolking is. Om achter de aard van de Portugees te komen kan men een kijkje nemen in een van die kleine, zongeteisterde dorpjes in Alentejo. Hoewel de boeren en landarbeiders al vroeg op pad gaan en pas tegen zonsondergang naar huis terugkeren, gebeurt er in de tussentijd verrassend weinig. Want rond het middaguur is het tijd voor almoço, het middagmaal, waarbij rijkelijk de meegebrachte vinho verde vloeit – een weliswaar lichte, maar in combinatie met de verzengende middagzon desastreuze wijn die het werktempo voor de rest van de dag bepaalt.

Tegenstellingen

De gemoedelijkheid en gastvrijheid in de uithoeken van Trás-os-Montes of in het oosten van Alentejo, staan in schril contrast met het jachtige leven in Lissabon of Porto. De fabrieks- en kantooruren zijn Noord-Europees en de betrekkelijk korte middagpauze wordt lopend en etend in de straten doorgebracht, de enorme stopping malls, of – staande – in cafés. Maar ook hier verloochent de Latijnse volksaard zich niet. Zelfs op de modernste banken en kantoren zijn de procedures omslachtig en traag en brandt het ‘amanhã’ (morgen) op de lippen van de snel geklede managers.

Familieband

De familieband is in Portugal van oudsher zeer hecht. De moderne tijd heeft daar nog maar weinig aan veranderd, al wordt er door ontkerkelijking, verstedelijking en het toenemend aantal echtscheidingen wel aan geknaagd. De slechte sociale voorzieningen dwingen bovendien tot een ‘zorgzame samenleving’.

Het toenemende aantal bedelaars in de drukke winkelstraten van de grote steden en het groeiende legioen verpauperde gezinnen in de sloppenwijken, laten echter zien dat zorgzaamheid ook eindig kan zijn – de indrukwekkende stroom euro’s uit Brussel is vooralsnog niet bij machte het tij van de verloedering te keren.

Andere onderwerpen

  • Economie

    Portugal behoort tot de acht grootste producenten en exporteurs van wijn
    Aan het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw was Portugal als gevolg van de koloniale oorlogen zo goed als bankroet. Door het wegvallen van de...
  • Festivals en evenementen

    Internationaal zand sculptuur festival in Algarve, Portugal
     HighlightsNossa Senhora das Candeias, ÉvoraNiet iedereen zal op 2 en 3 februari in de zuidelijke stad Évora kunnen zijn, maar er is wel iets voor te zeggen om...
  • Flora en fauna

    Fauna in Portugal
    Niet alleen het Portugese landschap kent grote verschillen, ook de flora en fauna is kleurrijk en divers. De streek ten noorden van de Rio Douro kent relatief...
  • Souvenirs

    Azulejos
    Handbeschilderd aardewerk behoort tot de populairste souvenirs van de Portugese toeristenindustrie. Dat je door het enorme aanbod slechts zelden iets bijzonders...
  • Staatkundig

    President Aníbal Cavaco Silva
    Portugal is sinds het gedwongen vertrek van koning Manuel II in 1910 een republiek. In 1926 deden rechtse militairen met succes een greep naar de macht. Linkse...
  • Taal

    Een Portugese vrouw
    Het Portugees wortelt in het Latijn en behoort tot de oudste talen van Europa. Het wordt niet alleen in Portugal zelf gesproken, maar ook in de voormalige...