Sint-Petersburg

Het beroemde Palace Square in Sint Petersburg.
Palace Square, Sint Petersburg ©Walter Smith

Tsaar Nikolaj II zei al: ‘Sint-Petersburg is Rusland, maar het is niet Russisch’. Inderdaad is er in de stad een voor Rusland ontstellend gebrek aan uivormige kerktorens en felgekleurde koepeltjes. In plaats daarvan overheerst de wereldse architectuur van adellijke paleizen uit de 18e eeuw. De schoonheid van de stad is gelegen in het homogene stadsbeeld dat is ontstaan doordat de bouw van de stad plaatsvond in een betrekkelijk korte periode van anderhalve eeuw. Kerken, stadspaleizen en overheidsgebouwen zijn gebouwd in een pastelkleurige barokstijl of in de latere Russische Empirestijl, die classicistisch aandoet.

De plattegrond van St. Petersburg wordt gekenmerkt door een ring van grachten, hard nodig voor de afwatering in het moerassige gebied en door Pjotr afgekeken van Amsterdam. Vier grachten, soms gegraven, soms gekanaliseerde riviertjes omringen vanaf het Paleisplein het hart van de stad: Mojka, Gribojedova, Fontjanka en Obvodny-kanal. Daarvan kennen de eerste twee de meest pittoreske stukken, de Mojka in de buurt van het Winterpaleis, Gribajedova vooral bij het Mariinski-theater en de Nikolski-kathedraal.

De grachten worden doorsneden door enkele brede boulevards, waarvan de Nevski prospekt de bekendste is. Andere zijn de Gorochovaja oelitsa, de Voznesenski prospekt en de Moskovsky prospekt. Zij richten zich allemaal op de Admiraliteit, de gouden punt van de spits daarvan is het centrale punt dat soms van kilometers afstand al gezien kan worden.

Aan de overkant van de Neva ligt de bakermat van de stad, de Peter-en Paulsvesting. Het eiland daarachter heet het Petrograder eiland. Het vasteland ten noorden van het vestingeiland staat bekend als de Vyborg-zijde. Daartussen ligt meer naar de zee het Vasileostrovsky-eiland, de wijk met de minste bezienswaardigheden.

Tot voor kort gaf het platform van de koepel van de Izaaks-kathedraal uitzicht over een stad zonder detonerende hoogbouw, maar in de laatste jaren staat dit traditionele stadsbeeld onder druk door nieuwbouw die door veel conservatief ingestelde inwoners wordt betreurd en bestreden. Naast het blokkerige nieuwe Mariinski-theater is vooral de toren, die Gazprom had gepland dicht bij het centrum de grootste steen des aanstoots. Hij zou moeten verrijzen tegenover de Smolny-kathedraal aan de andere kant van de Neva. Het bouwterrein is onder druk van de bevolking en UNESCO echter verplaatst naar een noordelijke fabriekswijk.

Geschiedenis

Na de overwinning op de Zweden in 1703 bij Schlüsselburg, landinwaarts aan het Ladoga-meer gelegen, besloot Pjotr de toegang tot zijn rijk te beveiligen met een vesting in de onbewoonde moerassen aan de mondingen van de Neva. In datzelfde jaar al liet hij van heinde en ver arbeiders aanrukken voor het bouwen van de vesting, die nu bekend staat onder de naam Petropavlovskaja Krepost, Petrus- en Paulusvesting. Zelf woonde hij dichtbij de bouwplaats in een houten blokhutje. In het moerassige gebied dat vergeven was van de muggen werd tegelijk een stad uit de grond gestampt. Het werken in de ongezonde omgeving kostte aan tienduizenden arbeiders het leven. Pjotr verplichtte de rijkste grootgrondbezitters om een eigen huis van steen te laten bouwen in de nieuwe stad, die hij in 1712 officieel tot hoofdstad uitriep. Sankt-Peterburg (de officiële naam) is overigens niet vernoemd naar de stichter maar naar de apostel Petrus, die ook beschermheilige van de stad werd.

Langs de grachten van St.-PetersburgUitbreiding

Bij zijn dood in 1725 telde de nieuwbouw-hoofdstad al 40.000 inwoners en in de eeuw erna zette de uitbreiding zich versneld door langs de belangrijke verkeersaders. Aan het einde van de 19e eeuw werd de 18e-eeuwse stad, die zich uitstrekte tot het Obvodny-kanal, omringd door een gordel van fabrieksterreinen. De industrialisatie bracht een toevloed van arme arbeiders van het platteland met zich mee, waardoor St. Petersburg een centrum van onrust en uiteindelijk revolutie werd. In de zo desastreus verlopen oorlog met Japan ontstond de revolutie van 1905, toen het leger een optocht van ongewapende arbeiders met een petitie voor de tsaar voor het Winterpaleis uiteen schoot. In het eerste jaar van WO I werd de te Duits klinkende naam Sankt-Peterburg in een patriottische bui vervangen door het meer Russisch klinkende Petrograd.

Stad van de Revolutie

Kerk van de Verlosser op het Bloed in Sint Petersburg.Grote stakingen en muiterijen veroorzaakten in maart 1917 de val van de 300-jarige dynastie Romanov. De Voorlopige Regering werd na voortdurende onrust op de avond van 6 november 1917 afgezet en de bolsjewieken namen de macht over na een stormloop op het Winterpaleis. De nieuwe machthebbers verplaatsten uit angst voor een buitenlandse aanval de hoofdstad echter naar Moskou. Nadat de stad in 1924 Leningrad gedoopt werd beleefde zij tijdens WO II haar ‘finest hour’. Hitlers pogingen om de wieg van het socialisme te verwoesten werden heldhaftig weerstaan tijdens een beleg van meer dan 28 maanden, dat aan ongeveer een miljoen inwoners het leven kostte. Leningrad verdiende op die manier de eretitel ‘heldenstad’, maar bleef een stad van dissidenten en dwarsliggers. Na de instorting van de Sovjet-Unie koos de bevolking in 1993 voor de terugkeer van de oude naam Sankt-Peterburg. Zijn nieuwe hoofdstad was door Pjotr bedoeld als venster op West-Europa, dat via de Oostzee nu beter bereikbaar werd. Die functie vervult het nu nog steeds zij het in omgekeerde richting. Nog steeds is in St. Petersburg een grotere westerse invloed te zien dan in het continentale Moskou. Het is de trendsetter van al wat nieuw is in Rusland.

Bezienswaardigheden in Sint-Petersburg

  • Aan de overkant van de Neva

    Lenin Finlandski voksal
    StrelkaDe verbinding met de overkant van de Neva loopt via de Vasilevski-eiland. Peter had hier in eerste instantie het hart van zijn nieuwe stad gepland. In...
  • Activiteiten, evenementen en tips

    Bruggen
    Witte nachtenIn juni en juli wordt het nauwelijks donker in St. Petersburg. De zon gaat rond middernacht onder en komt 4 uur later al weer op. De inwoners...
  • Buiten het centrum

    Moskovskaja Plosjtsjad
    Moskovski prospektOp Sennaja Plosjtsjad begint de Moskovski prospekt, de grote weg naar Moskou die kaarsrecht door de zuidelijke wijken van Sint-Petersburg...
  • Nevski prospekt

    De Nevski in 1964
    De ruim 4 km lange boulevard begint bij de Admiraliteit en eindigt bij het Aleksandr Nevski-klooster. Hij begint smal, met vier rijstroken om na de eerste brug...
  • Rond het Winterpaleis

    Het  Winterpaleis aan het Paleisplein
    Het historische centrum van de stad ligt ten zuiden van de Neva. Het wordt van noordwest naar zuidoost doorsneden door de Nevski prospekt, die begint en...
  • Tussen Nevski en Smolny

    Sint Petersburg
    Kerk van het Vergoten BloedKijkend vanaf het Winterpaleis naar het zuiden ligt de wijk links van de boulevard ingeklemd in een bocht van de Neva. Het bekendste...
  • Van de St. Isaacs-kathedraal naar het Mariinski

    Mariinski
    Het centrale gebouw in dit deel van Sint-Petersburg is de Isaakievski sobor, St. Isaacs-kathedraal, de grootste kerk van de stad. Hij is in de eerste helft van...

Kaart van Sint-Petersburg