De hindoe goden

Een vrouw aanbid de hindoeistische god Brahma
Een vrouw aanbid de hindoeistische god Brahma

Kenmerkend voor het hindoeïsme is het enorme aantal goden en godinnen, dat vereerd wordt. De belangrijkste drie zijn Brahma, Vishnu en Shiva; op Sri Lanka wordt ook Skanda op grote schaal vereerd - in vrijwel elke tempel komt u ze tegen.

Brahma

Brahma, de wereldschepper, speelt in de eredienst een geringe rol; er zijn weinig tempels aan hem gewijd. Hij wordt gewoonlijk afgebeeld met vier hoofden; in de handen houdt hij een scepter, een lepel, een boog en de veda. Zijn rijdier is de zwaan. Hij zou ontstaan zijn uit een lotusbloem die opbloeide uit de navel van Vishnu. Dat sluit aan bij de opvatting dat alles een omvorming is van iets bestaands. Niets van het bestaande gaat ooit verloren, alles is er eigenlijk altijd geweest — er heeft slechts een gedaanteverandering plaatsgevonden. Brahma verbeeldt het eeuwige zijn; hij is het begin en het einde van alle dingen, doel van iedere ziel die ronddwaalt van geboorte tot geboorte, tot ze in Brahma wordt opgenomen, zoals een rivier in de zee.

Vishnu

Vishnu (Upalvan) draagt er zorg voor dat de kosmische orde in stand wordt gehouden. Wanneer er stoornissen of problemen zijn en er door toedoen van boze krachten gevaar dreigt, daalt Vishnu af naar de aarde om reddend in te grijpen. Van zijn tien wedergeboorten zijn die in de gedaante van Rama en Krishna de bekendste. Andere wedergeboorten van Vishnu zijn onder andere in de vorm van dieren, zoals de vis Matsya, de schildpad Kurma, het zwijn Varaha en Narasingha, die half mens-half leeuw was. Opmerkelijk is dat deze volgorde van wedergeboorten goed past binnen de evolutietheorie van Darwin. Ook zien veel hindoes Boeddha en Jezus van Nazareth als incarnaties van Vishnu. Zijn vrouw heet Laxmi. Zij wordt vereerd als de godin van de welvaart. Zijn rijdier is de mensvogel Garuda. Vishnu brengt de natuur voort: uit zijn navel groeide de lotus waaruit Brahma, de schepper van het heelal, ontstond. Hij houdt de wereld in stand, geeft leven aan de aarde, overwint de dood en het kwade, behoudt het goede. Zijn paleis is de verblijfjplaats van de gelukzaligen. Vishnu wordt afgebeeld met een drievoudige kroon, als heerser over aarde, zee en hemel. Hij heeft vier armen en houdt in zijn handen een lotusbloem, een zeeschelp, een boog, een knots en een discus. Hij heeft krullend borsthaar en draagt een sieraad aan de pols en op de borst.

Shiva

Shiva is de grote schepper en vernietiger. Hij laat aan het eind van een bepaalde periode de wereld ten onder gaan. Iedere ondergang of dood is echter het begin van een nieuw leven. Daarom is Shiva ook de schepper, de god van de wedergeboorte en de vruchtbaarheid. In die gedaante wordt Shiva voorgesteld in de vorm van een lingam (fallus). Dit mannelijke geslachtsorgaan wordt gesymboliseerd door een kleine afgeronde zuil, die in sommige tempels te zien is. Het vrouwelijke principe is yoni. Deze yoni is het geslachtsdeel van de moedergodin Shakti en wordt veelvuldig afgebeeld als een steen met gleuf die als basis dient voor de lingam. De lingam en yoni komen voort uit oeroude vruchtbaarheidsriten. Volgens de legende zou Shiva de godin Ganga (naar wie de rivier de Ganges is genoemd) in zijn haarlokken hebben opgevangen, toen zij uit de hemel neerdaalde. Hij is herkenbaar aan zijn trishula of drietand en een jachtnet. Hij wordt soms voorgesteld met drie ogen, een dikke haardos en om zijn hals een krans van schedels. Zijn rijdier is de stier Nandi. Shiva's vrouw wordt Parvati, Durga of Kali genoemd. Zij is de belangrijkste vrouw in de godenwereld. Zij belichaamt de eeuwige kracht van de natuur. Vaak wordt zij afgebeeld als de godin van de strijd of de berggodin. Uit het huwelijk van Durga en Shiva werden de zonen Skanda en Ganesh geboren.

Ganesh 

Ganesh is voor iedereen herkenbaar aan zijn olifantskop. Toen Shiva na een reis van veertien jaar bij zijn vrouw Durga terugkeerde, trof hij naast haar een jongeman in bed aan. Shiva verdacht zijn vrouw van ontrouw en ontstak in grote woede. Met een zwaardslag onthoofdde hij de jongeman. Tot zijn grote ontsteltenis bleek toen pas dat de jongen zijn zoon Ganesh was. Vol wroeging beloofde hij Ganesh het hoofd van het eerste levende wezen dat zou passeren. Dat was een olifant. Sindsdien heeft Ganesh een olifantenhoofd. Ganesh is de god die hindernissen wegneemt en daarom wordt hij op scholen veel vereerd. Zijn rijdier is de muis.

Skanda

Grote verering geniet op Sri Lanka de god Skanda, de andere zoon van Shiva en Parvati. Hij wordt ook Murugan, Kartikeia en Subramanya genoemd en hij wordt voorgesteld met een pauw naast zich en met in de rechterhand de heilige lans (vel). Ter ere van Skanda worden op Sri Lanka verscheidene feesten gehouden. Bekend zijn dat van Jaffna in de tempel Kandaswamy en dat van Kataragama. Beide feesten worden gehouden bij volle maan in juli en/of augustus. In dezelfde tijd viert Colombo vier dagen lang het Velfeest ter ere van Skanda met processies van de ene hindoetempel naar de andere. Op een versierde wagen, getrokken door twee witte ossen, staat het vergulde beeld van Skanda. In de stoet, die een afstand van acht kilometer aflegt, trekken muzikanten mee, opgetuigde olifanten en heel veel mensen. Nu en dan staat men stil bij de woningen van hoogwaardigheidsbekleders of om offers en eerbewijzen in ontvangst te nemen. De hele stad is op de been tijdens dit vrolijke, religieuze hindoefeest. Verkopers van drankjes en hapjes doen goede zaken; veel belangstelling trekken de acrobaten en gekostumeerde dansers. Als de wagen van Skanda bij een tempel aankomt, haalt men het beeld van de wagen af en plaatst het op een rustaltaar waar het gedurende de nacht door de mensen wordt vereerd.

Gerelateerde onderwerpen

  • Algemene kenmerken

    Een hindoe-tempel in Colombo, Sri Lanka
    De naam 'hindoe' is waarschijnlijk afgeleid van de rivier de Indus; in het stroomgebied van deze rivier woonde de bevolking van India, waar dit geloof het eerst...
  • De heldendichten

    Een illustratie van de Mahabharata
    De MahabarataDe Bhagavat-GitaDe Mahabarata ('het grote verhaal') bevat onder andere de Bhagavat-Gita, het 'lied van de heer'. Hierin verklaart de god Krishna aan...
  • Het brahmanisme als voorspel

    Vi??u als Matsya die de Veda's terug bekeerd naar het Brahmanisme
    Het hindoeïsme komt voort uit het brahmanisme, het oude Indiase godsdienstige stelsel dat volgde op de vedische cultuur. Deze cultuur is genoemd naar de veda's,...
  • Reïncarnatie

    Een van de belangrijke middelen om moksha te bereiken, is een offer brengen
    De hindoes geloven in reïncarnatie ofwel zielsverhuizing. Elk levend wezen, mens of dier, heeft een onsterfelijke ziel die na de dood van het lichaam in een...
  • Tempelrituelen

    Tempelrituelen van Hindoes
    De gelovigen gaan vaak 's morgens vroeg naar de tempel om voedsel en bloemenkransen te offeren. In de meeste tempels zijn buitenlandse bezoekers welkom; slechts...