Terezín (Theresienstadt)

Terezín (Theresienstadt)
Terezín (Theresienstadt), ©Miaow Miaow

De stad Terezín (bekender onder de naam Theresienstadt) en het gelijknamige fort werden in 1780 door Joseph II gesticht. In die tijd was het gebied regelmatig het toneel van de strijd tussen de Habsburgers en de Pruisen. Terezín lag aan de kruising van de weg Praag – Dresden en de rivier de Elbe. Er bleken zwakke plekken in de verdedigingslinie te bestaan. Daarom gaf Joseph II opdracht tot de bouw van de stad. De keizer legde zelf in oktober 1780 de eerst steen en vernoemde de stad naar zijn moeder, Maria Theresia. Het fort heeft vrijwel vanaf het begin als gevangenis gediend. Een van de onvrijwillige bewoners was de Servische patriot Gavrilo Princip, die verantwoordelijk was voor de moordaanslag op de Oostenrijkse aartshertog Franz Ferdinand in 1914 (zie ook bij Konopište).

Na de Eerste Wereldoorlog was Theresienstadt een kleine, onbelangrijke plaats. Dit veranderde met de komst van de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog. In 1935 werden de drie Nürnbergse wetten in werking gesteld. Hierdoor werden de joden hun burgerrechten ontnomen. Tijdens de Wannsee Conferentie, in januari 1942 besloten de leiders van de nationaal-socialisten tot volledige uitroeiing van het joodse volk, de ‘Entlösung’.

In juni 1940 werd de Kleine Vesting door de Gestapo als gevangenis in gebruik genomen. Er werden 32.000 mensen gevangen gehouden, voornamelijk Tsjechische verzetsstrijders, politici, kunstenaars en geleerden. Van hieruit gingen ze voor een proces naar Praag of werden ze naar concentratiekampen afgevoerd. Door dit verloop was georganiseerd verzet nauwelijks mogelijk. In de begintijd bestond het overgrote deel van de bewoners uit Tsjechen. Later werden hier ook krijgsgevangenen uit andere landen opgesloten. Vanuit de gevangenis werden 1000 mensen per dag naar de ondergrondse fabrieken in het nabijgelegen Litomerice gebracht. Deze fabriek was ondergronds gebouwd, zodat hij niet zichtbaar was voor overvliegende bommenwerpers.

Reichsprotektor Heidrich had besloten tot het inrichten van de stad Terezín als getto, omdat hij de joden van de rest van de bevolking wilde scheiden. Hij vond Theresienstadt zeer geschikt voor dit doel, omdat de stad vanwege de vestingmuur gemakkelijk te bewaken was. Het eerste transport arriveerde in november 1941. Deze mensen moesten de stad inrichten voor het verblijf van de joden. In 1942 werd de zevenduizend-koppige bevolking van Theresienstadt gedwongen de stad te verlaten. Een bestaande stad werd tot concentratiekamp gemaakt. Dat was uniek. Vanaf die tijd bood het getto onderdak aan 40.000 tot 50.000 joden. Ze werden voor de meest onnozele vergrijpen in de kleine vesting gevangengezet of geëxecuteerd. Tussen november 1941 en mei 1945 verbleven hier 153.000 mensen, onder wie zo’n 5.000 Nederlanders. Mannen en vrouwen leefden gescheiden van elkaar. In het kamp woonden veel oude joden uit het Derde Rijk. Zij waren naar There-sienstadt gekomen in de veronderstelling dat zij een prettige oude dag zouden kunnen slijten in een badplaats. Ze hadden veel geld neergeteld voor een plaats in het hun voorgespiegelde luxueuze kuuroord.

In juni 1944 werden leden van het Internationale Rode Kruis in het concentratiekamp rondgeleid. De nazi’s wilden hun laten zien hoe goed de behandeling van de joden in Theresienstadt was, om zo goedkeuring te verkrijgen. Voor dit doel werden het getto en de gevangenis opgeknapt, toneelstukjes opgevoerd en werd er muziek ten gehore gebracht. Ook werden er winkels geopend en speciaal gettogeld gedrukt. Van tevoren was de enorme overbevolking door versnelde transporten naar vernietigingskampen tenietgedaan. Het bezoek was een groot succes. Hierdoor aangemoedigd maakten de nazi’s een film’: der Führer gibt die Juden eine Stadt’. De hoofdrolspelers werden na de opnamen naar Auswitz afgevoerd.

Totaal vonden in Theresienstadt meer dan 35.000 mensen, voornamelijk Tsjechische joden de dood. 84.000 anderen stierven in de vernietigingskampen waarheen ze na een verblijf in Theresienstadt, dat als doorvoerkamp was opgezet, werden gestuurd. Buiten de muren van het getto bevindt zich het crematorium. Dit werd in 1942 door de joden gebouwd. Een groot deel van de as van de overledenen werd in de rivier de Ohre gegooid, om zo het bewijs van het grote aantal sterfgevallen te vernietigen.

In de Kleine Vesting worden nu rondleidingen gegeven. In de Herinneringshal vindt u hoopjes grond uit de vernietigingskampen waar gevangenen uit Theresienstadt zijn omgekomen. In een voormalige school in de Grote Vesting is een museum ingericht. Op de hoekpanden van sommige straten is nog de ‘block’-aanduiding door de Duitsers te zien. In zowel de Kleine als de Grote Vesting worden films over Theresienstadt getoond.

Bestemmingen in de omgeving van Terezín (Theresienstadt)

  • Castolovice

    Binnen in het kasteel Castolovice
    Het elegante kasteel Castolovice werd rond 1700 gebouwd. Tussen 1858 en 1874 werd het kasteel in opdracht van de eigenaar, Jaroslav Šternberk grondig verbouwd....
  • Ceské Švykarsko

    Het natuurgebied Ceské Švykarsko
    Tegen de grens met de voormalige DDR ligt het natuurgebied Ceské Švykarsko (Boheems Zwitserland). Aan het begin van de achttiende eeuw werd het gebied als door...
  • Cesky Ráj (Boheems Paradijs)

    Rotsformaties in Cesky Ráj
    Wie de grillige rotsformaties en de romantische bossen van het Boheems Paradijs ziet, begrijpt direct hoe het gebied aan zijn poëti-sche naam komt. Zon, water en...
  • Duchcov

    Standbeeld van Walther von der Vogelweide in Duchcov
    Een scherpe tegenstelling wordt in Duchcov gevormd door het feit dat er enerzijds een eens zo weelderig barok kasteel staat dat ooit aan de rijke edelen behoorde...
  • Frydlant

    Kasteel Frydlant
    In de elfde eeuw ontstond nabij de plaats Frydlant op de basaltrots een vesting van dezelfde naam. In de eeuwen daarna werd de burcht voortdurend uitgebreid en...
  • Harrachov

    Kabelbaan in Harrachov
    Harrachov ligt diep in de bossen op de hellingen van het Reuzengebergte. De stad heeft een traditie op het gebied van glasblazen die zo’n 200 jaar teruggaat. In...
  • Hradec Králové

    Het meer bij Hradec Králové
    De naam Hradec Králové stamt uit de tijd dat de stad als verblijfplaats van de Tsjechische koninginnen diende (Hrad = kasteel, Králóve = van de koningin). In de...
  • Hradek u Nechanic

    Het kasteel van Hradek u Nechanic
    Het kasteel van Hradek u Nechanic is een van de belangrijkste voorbeelden van Engelse gotiek in Tsjechië. Met zijn torens en kantelen doet het denken aan een...
  • Humprecht

    Het zeventiende-eeuwse slot Humprecht
    In een park buiten Sobotka ligt het zeventiende-eeuwse slot Humprecht. De opdrachtgever tot de bouw van het ronde slot was Jan Humprecht Cernín van Chudenice,...
  • Jicín

    Jicín
    De naam van het stadje is waarschijnlijk afgeleid van Jitka, de vrouw van Wenceslas II. Zij bezat de plaats aan het einde van de dertiende eeuw. In de...
  • Kost

    De veertiende-eeuwse burcht Kost
    Op een steile rots torent de veertiende-eeuwse burcht Kost uit boven een met bergmeertjes bezaaide, romantische vallei. Het ligt op het kruispunt van 3...
  • Krkonoše (Reuzengebergte)

    Krkonoše (Reuzengebergte)
    Tegen de grens met Polen ligt de Krkonoše (het Reuzengebergte). In de zomer is het gebied populair onder wandelaars, ’s?winters is het een geliefd...
  • Kuks

    Een foto van Kuks vanuit de lucht
    Aan het einde van de zeventiende eeuw was Kuks het onderwerp van een groots opgezet bouwkundig project van graaf Frantisek Antonín Špork. Hij was een van de...
  • Liberec

    De typisch Tsjechische architectuur in Liberec.
    Ooit was Liberec de textielhoofdstad van Tsjechië. Er wordt nog steeds textiel en ook glas geproduceerd. Al snel na de stichting in 1360 vestigden zich Vlaamse...
  • Libochovice

    Libochovice
    De geschiedenis van Libochovice gaat terug tot de middeleeuwen. In die tijd stond op de plaats van het huidige slot een houten vesting. In 1424 werd de burcht...
  • Litomerice

    Litomerice
    In een omgeving vol fruitkwekerijen en wijngaarden ligt Litomerice. Elk jaar wordt hier in september een tentoonstelling van bloemen en fruit gehouden, die de...
  • Litomyšl

    Litomyšl
    In Litomyšl werd in 1824 de beroemde Tsjechische componist Bedrich Smetana geboren. De bekendste compositie van zijn hand is Má Vlast (mijn vaderland). Dat de...
  • Louny

    Louny
    De stad Louny ligt aan de oevers van de Ohre, in een streek waar een van de grondstoffen voor bier, de hop verbouwd wordt. Aan het begin van de dertiende eeuw...
  • Náchod

    Het mooie stadje Náchod
    Vlak bij de Tsjechisch-Poolse grens ligt het stadje Náchod. Op een beboste heuvel torent het slot boven de stad uit. Het huidige aanzien is te danken aan de...
  • Nové Mesto nad Metují

    Nové Mesto nad Metují
    In het centrum van deze in verhouding vrij jonge stad (1501) ligt een bijzonder fraai plein, dat omringd wordt door zestiende-eeuwse huizen met booggalerijen en...
  • Opocno

    Het kasteel Opocno
    In 1068 schreef de Tsjechische historicus Cosmas over een versterkte vesting ‘Opidum Opocen’ genaamd. Hij bedoelde daarmee de plaats waar nu kasteel Opocno staat...
  • Pardubice

    Het Pernštejn plein (Pernštynovo Námestí)
    De geschiedenis van Pardubice gaat terug tot de dertiende eeuw, toen vlak bij een fort en een klooster een handelsnederzetting werd gesticht. In 1490 kwam het...
  • Ploskovice

    Ploskovice
    Het barokke slot Ploskovice staat 7 km ten noordoosten van Litomerice. In de 15e eeuw was de toenmalige vesting eigendom van Dalibor Kozojedy. Over zijn leven...
  • Rychnov nad Knežnou

    Kasteel Rychnov nad Knežnou
    Niet ver van Náchod domineert het kasteel Rychnov nad Knežnou het gelijknamige stadje. Het kasteel werd in de eerste helft van de achttiende eeuw grondig...
  • Sobotka

    Een van de houten huisjes in Sobotka
    Het plaatsje Sobotka ligt zuidelijk van Trosky. In het stadje zijn vele houten huizen uit de tweede helft van de achttiende eeuw te vinden. Verdere...
  • Špindleruv Mlyn

    Wandelroutes in Špindleruv Mlyn in het Reuzengebergte
    Hét toeristencentrum van het Reuzengebergte is Špindleruv Mlyn. Zowel ’s ?zomers als ’s? winters wordt de plaats druk bezocht. De plaats bestaat voor het...
  • Sychrov

    Kasteel Sychrov nabij Turnov in Tsjechië
    Vijf kilometer ten noordoosten van Turnov ligt het rode slot Sychrov uit 1693. Na de Franse Revolutie kreeg een gevluchte Franse edelman, prins Camille de Rohan...
  • Teplice

    Teplice
    Dit waterrijke plaatsje is een van de oudste kuuroorden van Tsjechië. De geschiedenis van de bronnenbadplaats gaat terug tot het jaar 726. Volgens de legende...
  • Turnov

    Panoramafoto van Turnov
    Turnov is een van de drie uitgangspunten voor wandelingen in het Boheems Paradijs. Het stadje is tot bloei gekomen door de edelstenenindustrie. Het bezit een...
  • Verblijfplaatsen in het Reuzengebergte

    Verblijfplaatsen in het Reuzengebergte
    U treft in de toeristenplaatsen zoals de hieronder genoemde Harrachov en Špindleruv Mlyn een groot aantal hotels, pensions, vakantiehuizen en campings aan. Dit...
  • Vrchlabi

    Vrchlabi
    Vrchlabi ligt iets verder van het ski- en wandelgebied af dan Špindleruv Mlyn, maar het plaatsje zelf biedt op cultureel gebied wat meer mogelijkheden. Het heeft...
  • Vysocina

    Vysocina
    Vlak bij de grens tussen Bohemen en Moravië strekt het heuvelgebied Železné Hory (IJzeren Bergen) zich uit. In dit gebied werden tussen de veertiende en...

Kaart van Terezín (Theresienstadt) en omgeving