Roerige tijden

Papagos, opperbevelhebber van het Griekse leger die de Griekse volksbeweging oprichtte en in 1952 premier werd
Papagos, opperbevelhebber van het Griekse leger die de Griekse volksbeweging oprichtte en in 1952 premier werd

De roerige tijden zouden na de tweede Wereldoorlog nog steeds niet voorbij zijn voor Griekenland. Het land kwam in een Burgeroorlog terecht die tot 1949 duurde. De strijd ging tussen communisten, die veelal voortkwamen uit het ondergrondse verzet tegen de Duitsers en aanhangers van de regering. Deze burgeroorlog liet weer diepe sporen na voor de Griekse bevolking. De communisten veroverden tot twee keer toe bijna heel Griekenland en voerden een waar terreurbewind door middel van de communistische geheime politie die op zoek ging naar verraders en imperialisten. Velen werden opgepakt. Het Engelse leger dat in Griekenland gelegerd was, kwam de Griekse regering te hulp en in 1946 kwam er een voorlopig einde aan de strijd. Er werd een akkoord gesloten: de communisten kregen het noorden van Griekenland en de regering behield de macht over Attica en de Peleponnesos.

Echt veel beter werd het er niet op. De regeringstroepen die geleid werden door rechtse militairen en paramilitairen waren niet veel vriendelijker voor de bevolking dan de communisten die ook veel krediet verspeeld hadden bij de gewone Griek.

Toch roken die laatsten een kans en ondernamen een tweede poging om de macht te grijpen. Zij werden gesteund door Joegoslavië en Bulgarije, de regeringstroepen door de Verenigde Staten die met Griekenland een buffer wilde vormen tegen het Russische gevaar.

In 1947 was de burgeroorlog op zijn hoogtepunt. Weer moest de bevolking het ontgelden. Onder leiding van de Stalinistische generaal Markos werden tienduizenden Griekse kinderen ontvoerd en naar communistische buurlanden gebracht. Maar, de situatie werd steeds slechter voor de communisten. Stalin weigerde hen te steunen omdat hij Amerika en Engeland niet wilde provoceren. En toen de Joegoslavische leider Tito brak met Moskou, was het ook afgelopen met de Joegoslavische hulp. In 1949 werden de communisten verslagen door Papagos, opperbevelhebber van het Griekse leger die de Griekse volksbeweging oprichtte en in 1952 premier werd.

Militaire coup

De rust duurde tot 1967, het jaar waarin een groep legerofficieren een staatsgreep pleegde. Heel Griekenland, ook de eilanden, kwamen in de greep van dit kolonelsregime. Hoofdrolspelers in de coup waren kolonel Yorgos Papadopoulos en generaal Stylianos Patakos die beweerden in naam van de koning te handelen.

Koning Constantijn II bleek echter van niets te weten, maar legde zich wel bij de staatsgreep neer. Dit kostte hem zijn populariteit bij het volk. Toen hij later alsnog wilde optreden tegen de junta, moest hij het land uitvluchten.

Iedereen die in Griekenland linkse sympathieën had, werd gearresteerd en in de gevangenis gezet of verbannen naar afgelegen eilanden. Onder hen gewone burgers, maar ook vooraanstaande politici onder wie de latere president Papandreou en zijn zoon en andere beroemdheden zoals Griekenlands bekendste componist Mikis Theodorakis die met zijn protestliederen tegen het bewind de wereld wakker wilde schudden.

Het militaire bewind werd overigens van harte gesteund door de Verenigde Staten, die alles beter vonden dan een linkse regering. De VS leverden ook wapens aan de kolonels. Vandaar de nu nog vrij negatieve houding van de Griekse bevolking tegenover de VS.

In 1973 werd er een referendum gehouden met de vraag of Griekenland een monarchie dan wel een republiek moest worden. Bijna tachtig procent van de bevolking sprak zich uit voor de republiek, maar of de uitslag helemaal eerlijk was, valt te betwisten. Yorgos Papadopoulos werd president.

Opstanden tegen de regering werden hardhandig onderdrukt. Op 17 november 1973 werd de noodtoestand uitgeroepen toen er hevige studentenopstanden in Athene en Thessaloniki plaatsvonden. De studenten wilden onmiddellijke verkiezingen, afschaffing van de militaire dienstplicht en democratische hervormingen. Het leger omsingelde op bevel van de regering de campussen van de polytechnio (de technische hogescholen) waar de opstanden waren uitgebroken. Om een bloedbad te voorkomen werd door middel van een nieuwe militaire staatsgreep de president afgezet en vervangen door de generaal Phaidon Gizikis. De pro-Amerikaanse democraat Adamantios Androutsopoulos werd premier.

Daarna probeerden de militairen in 1974 hun populariteit een beetje op te krikken door zich te bemoeien met de Cyprus-kwestie. In 1960 was dit eiland een onafhankelijke republiek geworden met als president aartsbisschop Makarios. Er was echter steeds veel onrust op het eiland tussen de Grieken en de Turkse minderheid. Griekenland wilde graag enosis, eenheid met Cyprus. De militairen steunden een staatsgreep tegen Makarios om de énosis te bewerkstelligen, maar het enige dat ze daarmee bereikten was een Turkse invasie van het eiland. Een regelrechte ramp voor de Grieken dus. Een tegenaanval op Turkije mislukte en dit was de echte doodsteek voor de eptachrónia, de zeven jaar van het kolonelsregime.

Konstantinos Karamanlis, de oud-premier die sinds de coup van 1967 in ballingschap in Frankrijk had gezeten en oprichter van de partij Néa Dhimokratía, werd uit Frankrijk gehaald om als premier de democratie te herstellen en zijn partijgenoot Michail Stasinopoulos werd president. De ex-coupplegers werden ter dood veroordeeld (onder wie ex-president Papadopoulos) of tot hoge celstraffen veroordeeld. Een jaar later werden alle doodvonnissen omgezet in levenslang. In 1999 stierf Papadopoulos in de gevangenis.

Gerelateerde onderwerpen

  • De grote catastrofe

    Slag van Sangarios in 1921
    Zij aan zij met Servië vecht Griekenland in 1912 en 1913 in de Balkanoorlogen tegen de Turken om stukken land te heroveren. Het noorden van Griekenland (...
  • De Johannieters

    Paleis van de Grootmeester van de Johannieters van Rhodos
    Het was de tijd van de kruistochten van de westerse kruisvaarders. In 1204 tijdens de vierde kruistocht veroverden zij Constantinopel en stichtten er het...
  • Dwepen met de oudheid

    Lord Byron op zijn sterfbed
    Het Ottomaanse rijk verzwakte in de achttiende eeuw en werd ook wel ‘de zieke oude man van Europa' genoemd. In 1821 kwamen de Grieken massaal in opstand tegen de...
  • Een eiland voor elke God

    Beeldhouwwerk van de tempel van Zeus in Olympia
    De vroegste geschiedenis van Griekenland is sterk verweven met de Griekse mythen en sagen, de fantastische verhalen over goden en halfgoden die verantwoordelijk...
  • Filippos en Alexander

    Het beroemde beeld van Afrodite (De Venus van Milo)
    De grootste tegenstander en tegenpool van Athene was de stadstaat Sparta. De inwoners werden van kinds af aan getraind in gehoorzaamheid en krijgskunst. Het was...
  • Gevoelige kwesties

    De situatie tussen Griekenland en Turkije ligt nog steeds gevoelig
    De grenzen van het moderne Griekenland zijn niet helemaal tot ieders tevredenheid. Tot op de dag van vandaag zorgen bijvoorbeeld de verhouding met Turkije en de...
  • Het Byzantijnse rijk

    In de Byzantijnse periode waren veel vijandelijke invallen
    Na Alexanders dood viel zijn rijk snel uiteen en kwam Griekenland vier eeuwen lang onder Romeins bewind. In 330 n.Chr. verplaatste de Romeinse keizer Constantijn...
  • Islam en Haremmeisjes

    Griekse jongeren die worden bekeerd tot de Islam
    Maar liefst tot 1833 overheersten de Turken Griekenland. De Ottomanen veroverden Constantinopel (het huidige Istanbul) in 1453 en Griekenland wordt vanaf dan...
  • Mix van culturen

    Olympische spelen 2004 in Griekenland
    Griekenland zoals wij dat nu kennen bestaat zo’n zestig jaar. Pas in 1947 toen Italië de eilanden Kos en Rhodos afstond, werden de grenzen zoals ze nu zijn....
  • Mussolini’s droom

    Hier liggen slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog op het Griekse eiland Rhodos
    Eigenlijk had Griekenland niets met de Tweede Wereldoorlog te maken willen hebben. Het land besloot neutraal te blijven, maar had buiten Italië gerekend....
  • Vazen

    Archaïstische kunst
    De Doriërs hadden in de elfde eeuw v.Chr. de touwtjes in handen op de Peleponnesos en op Kreta. Hun machtscentrum was Sparta. Grootste tegenstander van Sparta...
  • Wrede koning

    Paard van Troje
    De bewoners van de Cycladen hadden het 3000 v.Chr. voor het zeggen in het Middellands Zeegebied. Ze dreven handel met het Midden--Oosten, Noord--Afrika en zelfs...